చత్వారి ఆర్య సత్యాలు మరియు ప్రతీత్య సముత్పాదం

బౌద్ధ ధర్మానికి సైద్ధాంతిక పునాది బుద్ధుడు ప్రతిపాదించిన నాలుగు ఆర్య సత్యాలు మరియు కారణ-కార్య సిద్ధాంతం.

• చత్వారి ఆర్య సత్యాలు (Four Noble Truths):
  1. సర్వం దుఃఖం (దుఃఖం - Dukkha): మానవ జీవితం అంతా పుట్టుక, ముసలితనం, వ్యాధి, మరణం, వియోగం వంటి దుఃఖాలతో నిండి ఉంది.
  2. దుఃఖ సముదయం (దుఃఖానికి కారణం - Samudaya): ప్రతి దుఃఖానికి ఒక కారణం ఉంటుంది; మానవుని మితిమీరిన 'కోరిక / తృష్ణ' (Trishna) యే సమస్త దుఃఖాలకు మూలకారణం.
  3. దుఃఖ నిరోధం (దుఃఖ విముక్తి - Nirodha): కోరికలను సంపూర్ణంగా నశింపజేయడం ద్వారా దుఃఖాన్ని అంతమొందించి నిర్వాణాన్ని పొందవచ్చు.
  4. దుఃఖ నిరోధ గామిని ప్రతిపద (మార్గం - Magga): దుఃఖాన్ని నివారించడానికి అనుసరించాల్సిన మార్గమే 'ఆర్య అష్టాంగ మార్గం'.
• ప్రతీత్య సముత్పాదం (కారణ-కార్య సంబంధ నియమం):
  1. 'ఇది ఉండటం వల్ల అది జరుగుతుంది; ఇది ఉద్భవించడం వల్ల అది ఉద్భవిస్తుంది' అనే నియమమే ప్రతీత్య సముత్పాదం.
  2. ఏదీ యాదృచ్ఛికంగా జరగదు; ప్రతి కార్యానికి వెనుక ఒక కారణం తప్పక ఉంటుంది.
  3. దీనిని 12 లింకుల చక్రంగా (ద్వాదశ నిదానాలు - భవచక్రం) వివరిస్తారు; అవిద్య (అజ్ఞానం) తొలి లింకు కాగా, జరా-మరణాలు చివరి లింకులు.