మహాయాన బౌద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత బుద్ధుని మానవ రూప విగ్రహాల తయారీలో మూడు ప్రధాన శిల్పకళా శైలులు విలసిల్లాయి.
- గాంధార శిల్పకళా రీతి (గ్రీకో-రోమన్ బౌద్ధ కళ):
- ప్రాంతం: వాయవ్య సరిహద్దులు (పెషావర్, తక్షశిల); కుషాణుల పోషణ లభించింది.
- లక్షణాలు: భారతీయ బౌద్ధ ఆధ్యాత్మికత మరియు గ్రీకు దైవ రూపాల (అపోలో) కలయిక; గ్రే/నీలిరంగు స్లేట్ రాతిని ఉపయోగించారు.
- బుద్ధుని రూపం: రింగుల జుట్టు, కండరాల శరీరం, మడతలు పడ్డ రోమన్ తరహా వస్త్రాలు, మీసాలు, ప్రశాంతమైన ధ్యాన ముద్ర.
- మథుర శిల్పకళా రీతి (స్వదేశీ భారతీయ కళ):
- ప్రాంతం: ఉత్తరప్రదేశ్లోని మథుర; కుషాణులు మరియు గుప్తులు పోషించారు.
- లక్షణాలు: పూర్తిగా స్వదేశీ శైలి; తెల్లని మచ్చలు గల ఎర్రటి ఇసుకరాతిని (Red sandstone) ఉపయోగించారు.
- బుద్ధుని రూపం: గుండ్రని మోము, చిరునవ్వు, ఉబ్బిన చెంపలు, శరీరాన్ని హత్తుకున్న పలుచని వస్త్రాలు, తలపై ముడి (ఉష్ణీషం), వెనుక వైపు విశాలమైన అలంకృత ప్రభామండలం; బౌద్ధంతో పాటు జైన, బ్రాహ్మణ విగ్రహాలను కూడా చెక్కారు.
- అమరావతి శిల్పకళా రీతి (దక్కన్ కళ):
- ప్రాంతం: కృష్ణా నదీ లోయ (అమరావతి, నాగార్జునకొండ); శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు పోషించారు.
- లక్షణాలు: తెల్లని పాలరాయి వంటి సున్నపురాతిని (White limestone) ఉపయోగించారు.
- విశిష్టత: వ్యక్తిగత విగ్రహాల కంటే కథాకథన శిల్పాలు (Narrative art); బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాలు, జాతక కథలు అత్యంత నాటకీయంగా, స్త్రీ పురుషుల సౌందర్య భంగిమలతో చిత్రించబడ్డాయి.