ప్రాచీన బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయాలు - విద్యా కేంద్రాలు

బౌద్ధ విహారాలు కేవలం మత కేంద్రాలుగానే కాక, ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయాలుగా విలసిల్లాయి.

• నలంద విశ్వవిద్యాలయం (బీహార్):
  1. క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దంలో గుప్త చక్రవర్తి మొదటి కుమారగుప్తుడు స్థాపించాడు.
  2. మహాయాన బౌద్ధ అధ్యయనానికి ప్రపంచ ప్రసిద్ధ కేంద్రం; చైనా, టిబెట్, కొరియాల నుండి వేలాది విద్యార్థులు వచ్చేవారు; హ్యూయెన్ త్సాంగ్ ఇక్కడ విద్యనభ్యసించాడు; ధర్మపాలుడు, శీలభద్రుడు ఉపకులపతులుగా పనిచేశారు.
  3. క్రీ.శ. 1193లో బక్తియార్ ఖిల్జీ దీనిని ధ్వంసం చేసి గ్రంథాలయాన్ని (ధర్మగంజ్) తగులబెట్టాడు.
• విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం (బీహార్ - భాగల్పూర్):
  1. క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దంలో పాల వంశ రాజు ధర్మపాలుడు స్థాపించాడు; వజ్రయాన బౌద్ధ అధ్యయనానికి ప్రసిద్ధి; ఆచార్య అతిశ దీపాంకరుడు ఇక్కడి ప్రముఖ పండితుడు.
• వల్లభి విశ్వవిద్యాలయం (గుజరాత్):
  1. మైత్రక వంశ రాజులు స్థాపించారు; హీనయాన బౌద్ధానికి ప్రధాన కేంద్రం.
• ఇతర ప్రముఖ విద్యాపీఠాలు:
  1. ఓదంతపురి (బీహార్ - గోపాలుడు స్థాపించాడు).
  2. సోమపుర (బంగ్లాదేశ్ - ధర్మపాలుడు స్థాపించాడు).
  3. జగద్దల (బెంగాల్ - రామపాలుడు స్థాపించాడు).
  4. తక్షశిల (గాంధార/పాకిస్తాన్): అత్యంత ప్రాచీన విద్యాకేంద్రం (వైద్య, రాజనీతి విద్యలకు ప్రసిద్ధి).