భారతదేశంలో బౌద్ధ, జైన మతాల క్షీణతకు గల చారిత్రక కారణాలు

ఒకప్పుడు భారతదేశాన్ని శాసించిన జైన, బౌద్ధ మతాలు కాలక్రమేణా స్వదేశంలో తమ ప్రాభవాన్ని కోల్పోవడానికి అంతర్గత, బాహ్య కారణాలు దారితీశాయి.

• బౌద్ధ మత క్షీణతకు కారణాలు:
  1. అవినీతి మరియు విలాసాలు: విహారాలకు విస్తారంగా భూదానాలు, ధన ప్రవాహం రావడంతో భిక్కులలో నైతిక పతనం ప్రారంభమైంది; విహారాలు భోగ కేంద్రాలుగా మారాయి.
  2. కర్మకాండల పునరాగమనం: ఏ విగ్రహారాధనను, సంస్కృతాన్ని బుద్ధుడు వద్దన్నాడో, మహాయానం తిరిగి విగ్రహారాధనను, సంస్కృత భాషను ప్రవేశపెట్టి బ్రాహ్మణీయ మతానికి దగ్గరైంది.
  3. తాంత్రిక వికృతి: వజ్రయాన శాఖలో చేరిన తాంత్రిక, రహస్య పూజలు సామాన్య ప్రజలను బౌద్ధానికి దూరం చేశాయి.
  4. హిందూ మత పునరుజ్జీవనం: గుప్తుల కాలంలో భాగవత, శైవ మతాల విస్తరణ, ఆదిశంకరాచార్యుల అద్వైత తాత్విక దిగ్విజయాలు బౌద్ధాన్ని వెనక్కి నెట్టాయి; బుద్ధుడిని విష్ణువు యొక్క 9వ అవతారంగా హిందూమతం విలీనం చేసుకుంది.
  5. విదేశీ దండయాత్రలు: శ్వేత హూణుల పాలకుడు మిహిరకులుడు బౌద్ధ విహారాలను ధ్వంసం చేశాడు; 12వ శతాబ్దం చివరలో తురుష్క సేనాని భక్తియార్ ఖిల్జీ నలంద, విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయాలను తగులబెట్టి వేలాది మంది సన్యాసులను ఊచకోత కోశాడు.
• జైన మతం పరిమితం కావడానికి కారణాలు:
  1. అహింసా నియమాల తీవ్రత వల్ల రైతులు, సైనికులు జైనాన్ని స్వీకరించలేకపోయారు; కేవలం వర్తక, వ్యాపార వర్గాలకే ఇది పరిమితమైంది.
  2. బౌద్ధం వలె విదేశాలలో ధర్మ ప్రచార కార్యక్రమాలను జైనం చేపట్టకపోవడం.