జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత గౌతమ బుద్ధుడు తాను తెలుసుకున్న ధర్మాన్ని లోకానికి ఉపదేశించడానికి కార్యాచరణ ప్రారంభించాడు.
- తొలి ధర్మోపదేశ వేదిక (ధర్మచక్ర ప్రవర్తనం):
- వారణాసి సమీపంలోని సారనాథ్లోని 'జింకల వనం' (ఋషిపట్టణం / Deer Park) లో బుద్ధుడు తన మొదటి ప్రసంగాన్ని చేశాడు.
- ఉరువేలలో తనను విడిచిపెట్టి వెళ్ళిన ఐదుగురు పూర్వ బ్రాహ్మణ శిష్యులకు (పంచవర్గీయులు - కొండన్న, భద్దియ, వప్ప, మహానామ, అస్సజి) ఈ ఉపదేశం చేశాడు; దీనిని 'ధర్మచక్ర ప్రవర్తనం' (ధర్మ చక్రం తిప్పడం) అంటారు.
- మధ్యేమార్గం (మజ్ఝిమ పటిపద):
- అతిగా భోగభాగ్యాలలో మునిగి తేలడం తప్పు, అలాగే శరీరాన్ని తీవ్రంగా హింసించుకునే కఠిన తపస్సు కూడా వ్యర్థమని బుద్ధుడు స్పష్టం చేశాడు.
- ఈ రెండు అంత్యాలకు దూరంగా ఉండే సమతుల్యమైన 'మధ్యేమార్గం' (Middle Path) మాత్రమే నిర్వాణానికి దారితీస్తుందని బోధించాడు.
- తొలి ఉపాసకులు మరియు సంఘ నిర్మాణం:
- సారనాథ్లో ధర్మ ప్రబోధంతో బౌద్ధ 'సంఘం' స్థాపించబడింది; ధర్మ సందేశాన్ని లోకానికి వ్యాపింపజేయడానికి 'బహుజన హితాయ, బహుజన సుఖాయ' అనే నినాదంతో భిక్కులను నలుదిక్కులా పంపాడు.