బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం - స్తూపాలు, చైత్యాలు మరియు విహారాలు

బౌద్ధమతం భారతీయ వాస్తుశిల్ప కళా వికాసానికి విశిష్టమైన నిర్మాణ రీతులను అందించింది.

• స్తూపం (Stupa) - నిర్మాణం మరియు భాగాలు:
  1. బుద్ధుని లేదా ప్రముఖ శిష్యుల పవిత్ర ధాతువులపై అర్ధగోళాకారంలో మట్టి, ఇటుకలు, రాళ్లతో నిర్మించిన సమాధి స్మారకం.
  2. ప్రధాన భాగాలు: మేధి (వృత్తాకార వేదిక), అండం (అర్ధగోళాకార భాగం), హర్మిక (ధాతువులను ఉంచే పవిత్ర పెట్టె వంటి భాగం), ఛత్రం (మూడు గొడుగుల ఆకారం - త్రిరత్నాలకు ప్రతీక), ప్రదక్షిణాపథం (చుట్టూ తిరిగే మార్గం), తోరణాలు (నాలుగు దిక్కులా అలంకార ప్రవేశ ద్వారాలు).
  3. ప్రసిద్ధ స్తూపాలు: సాంచి స్తూపం (మధ్యప్రదేశ్ - అశోకుడు), అమరావతి మరియు భట్టిప్రోలు స్తూపాలు (ఆంధ్రప్రదేశ్).
• చైత్యం (Chaitya) - ప్రార్థనా మందిరం:
  1. బౌద్ధ భిక్కులు సామూహిక ప్రార్థనలు చేసుకోవడానికి రాతి కొండలను తొలిచి నిర్మించిన గుహాలయాలు; చివరన ఒక చిన్న స్తూపం ఉంటుంది.
  2. మహారాష్ట్రలోని 'కార్లే చైత్యం' భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద రాతి గుహా చైత్యం; భజే, అజంతా, నాసిక్ చైత్యాలు ఇతర ఉదాహరణలు.
• విహారం (Vihara) - నివాస గృహం:
  1. వర్షాకాలంలో భిక్కులు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి, నివసించడానికి రాతి గుహల్లో చెక్కిన గదులు; మధ్యలో విశాలమైన హాలు, చుట్టూ చిన్న గదులు ఉంటాయి.