యజుర్వేదం - క్రతువులు మరియు యజ్ఞ విధానాలు

యజ్ఞ యాగాదులు, హోమాలు నిర్వహించేటప్పుడు పాటించాల్సిన పూజా విధానాలు, బలి సూత్రాలు మరియు మంత్రాల ప్రయోగాన్ని తెలిపే కర్మకాండ గ్రంథం యజుర్వేదం.

• రెండు ప్రధాన విభాగాలు:
  1. శుక్ల యజుర్వేదం (వాజసనేయి సంహిత): ఇది కేవలం మంత్రాలు, శ్లోకాల రూపంలో మాత్రమే స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది.
  2. కృష్ణ యజుర్వేదం (తైత్తిరీయ, మైత్రాయణి సంహిత): ఇందులో శ్లోకాలతో పాటు వాటి వివరణాత్మక గద్యం (Prose) మిశ్రమంగా ఉంటుంది.
• సాహిత్య విశిష్టత మరియు పురోహితుడు:
  1. పద్యం మరియు గద్యం రెండింటిలోనూ రాయబడిన ఏకైక ప్రాచీన వేదం యజుర్వేదం.
  2. యాగ వేదికపై ప్రత్యక్షంగా కర్మకాండలను ఆచరింపజేసే పురోహితుడిని 'అధ్వర్యు' (Adhvaryu) అంటారు.
  3. యజుర్వేదానికి అనుబంధంగా ఉన్న 'శతపథ బ్రాహ్మణం' ప్రాచీన భారతదేశ సాంఘిక, వ్యవసాయ మరియు యజ్ఞ వివరాలను సమగ్రంగా అందిస్తుంది. దీని ఉపవేదం ధనుర్వేదం.