ఋగ్వేదం ప్రపంచ వాఙ్మయంలోనే అత్యంత పురాతనమైన గ్రంథం. ఇది పద్య రూపంలోని స్తోత్రాలు, ప్రార్థనా శ్లోకాల సమాహారం.
- గ్రంథ విభజన మరియు శ్లోకాలు:
- ఋగ్వేదంలో మొత్తం 10 మండలాలు (పుస్తకాలు), 1028 సూక్తాలు (1017 సాధారణ సూక్తాలు + 11 వాలఖిల్య సూక్తాలు) మరియు 10,580 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.
- ఋగ్వేద మంత్రాలను యాగ సమయాల్లో స్వచ్ఛంగా పఠించే ప్రధాన పురోహితుడిని 'హోత్రి' (Hotri) అంటారు.
- మండలాల ప్రాముఖ్యత మరియు కర్తలు:
- 2 నుండి 7 మండలాలను అత్యంత ప్రాచీనమైన 'కుటుంబ మండలాలు' లేదా వంశ మండలాలు అంటారు; వీటిని గృత్సమద, విశ్వామిత్ర, వామదేవ, అత్రి, భరద్వాజ, వశిష్ట మహర్షులు రచించారు.
- 1వ మరియు 10వ మండలాలు కాలక్రమంలో చివరిగా చేర్చబడినవి.
- 3వ మండలం: విశ్వామిత్రుడు రచించిన విశ్వవిఖ్యాత 'గాయత్రీ మంత్రం' ఇందులో ఉంది.
- 9వ మండలం: పూర్తిగా సోమ దేవతకు మరియు సోమరస తయారీకి అంకితం చేయబడింది.
- 10వ మండలం: నాసదీయ సూక్తం (సృష్టి ఆవిర్భావం), వివాహ సూక్తం మరియు చతుర్వర్ణాలను తెలిపే 'పురుష సూక్తం' కలిగి ఉంది.