పన్నెండు మంది రత్నినులు - మలి వేద పరిపాలనా యంత్రాంగం

మలి వేద కాలంలో విస్తరించిన సామ్రాజ్య పరిపాలన మరియు పన్నుల వసూలు కోసం రాజుకు సహాయంగా 'రత్నినులు' (Ratninas) అనే 12 మంది ఉన్నతాధికారుల వ్యవస్థ ఏర్పడింది.

• రత్నినుల జాబితా మరియు విధులు (శతపథ బ్రాహ్మణం ప్రకారం):
  1. పురోహిత: ప్రధాన మత గురువు మరియు రాజకీయ సలహాదారు.
  2. సేనాని: సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు.
  3. మహిషి: పట్టపురాణి/ముఖ్య భార్య.
  4. సూత: రథసారథి మరియు ఆస్థాన చారిత్రకుడు.
  5. గ్రామణి: గ్రామ పెద్ద/సైనిక నియామక అధికారి.
  6. సంగ్రహీత్రీ: ప్రభుత్వ కోశాధికారి (Treasurer).
  7. భాగదుఘ: వ్యవసాయ, వాణిజ్య పన్నులు వసూలు చేసే ప్రధాన అధికారి (Tax Collector).
  8. అక్షవాప: జూద పర్యవేక్షకుడు మరియు ఆడిటర్/అకౌంటెంట్.
  9. క్షత్త: అంతఃపుర ద్వారపాలకుడు/చాంబర్‌లైన్.
  10. గోవికర్త: అటవీ మరియు వేట విభాగాల సంరక్షకుడు.
  11. పాలాగాళ: రాజు యొక్క సమాచార దూత.
  12. యువరాజు: రాజకుమారుడు/వారసుడు.
• రాజసూయ యాగంలో రత్నహవిస్సు:
  1. రాజు రాజసూయ యాగం సందర్భంగా తన రాచరిక ఆమోదం కోసం స్వయంగా ఈ 12 మంది రత్నినుల ఇళ్లకు వెళ్లి కానుకలు సమర్పించే 'రత్నహవిస్సు' ఆచారం అమల్లో ఉండేది.