క్రీ.పూ. 1000 ప్రాంతంలో ఉత్తర భారతదేశంలో ఇనుము ప్రవేశించడం వ్యవసాయం, ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు యుద్ధ తంత్రాలలో విప్లవాత్మక పరివర్తనకు కారణమైంది.
- కృష్ణాయస్ మరియు పురావస్తు ఆధారాలు:
- తొలి వేద గ్రంథాలలో 'అయస్' అనగా రాగి లేదా కాంస్యం కాగా, మలి వేద గ్రంథాలలో ఇనుమును స్పష్టంగా 'శ్యామ అయస్' లేదా 'కృష్ణ అయస్' అని పేర్కొన్నారు.
- ఉత్తరప్రదేశ్లోని అత్రంజికేడా (Atranjikhera), నొహ్, జఖేరాలలో క్రీ.పూ. 1000 నాటి తొలి ఇనుప పనిముట్లు (గొడ్డళ్లు, బాణాలు, ఈటెలు, నాగలి కొలకలు) లభించాయి.
- ఆర్థిక ప్రభావం మరియు మిగులు ఉత్పత్తి:
- బలమైన ఇనుప గొడ్డళ్ల ద్వారా గంగా లోయలోని భారీ వర్షారణ్యాలను తొలగించి విస్తారమైన భూములను సాగులోకి తెచ్చారు.
- ఇనుప నాగలి కర్రులతో గట్టి ఒండ్రు నేలలను లోతుగా దున్నడం సాధ్యమైంది; దీనివల్ల వ్యవసాయంలో మిగులు ఉత్పత్తి (Agricultural Surplus) సాధించబడింది.
- ఈ మిగులు ఉత్పత్తే తర్వాతి కాలంలో చేతివృత్తుల వికాసానికి, వాణిజ్యానికి మరియు గంగా మైదానాల్లో రెండవ పట్టణీకరణకు బలమైన పునాది వేసింది.