ఉపనిషత్తులు - వేదాంతాలు మరియు ఆత్మజ్ఞానం

వేద వాఙ్మయంలో చివరి భాగాలుగా వచ్చి, బాహ్య క్రతువులను తిరస్కరించి స్వచ్ఛమైన పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని బోధించిన గ్రంథాలే ఉపనిషత్తులు.

• భావన మరియు నిర్మాణం:
  1. 'ఉప' (సమీపంలో) + 'ని' (నిష్ఠతో) + 'షద్' (కూర్చోవడం) - గురువు సమీపంలో కూర్చుని నేర్చుకున్న పరమ రహస్య జ్ఞానం.
  2. వేదాల ముగింపు భాగాలు కావడం వల్ల వీటిని 'వేదాంతాలు' (Vedanta) అంటారు. మొత్తం 108 ఉపనిషత్తులలో ఆదిశంకరాచార్యులు భాష్యం రాసిన 10 ఉపనిషత్తులు (దశోపనిషత్తులు) ప్రామాణికమైనవి.
• ముఖ్యమైన ఉపనిషత్తులు మరియు బోధనలు:
  1. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు: అత్యంత ప్రాచీనమైనది, పెద్దది; యాజ్ఞవల్క్య-మైత్రేయి, యాజ్ఞవల్క్య-గార్గి సంవాదాలు మరియు 'తమసోమా జ్యోతిర్గమయ' ప్రార్థన ఇందులో ఉన్నాయి.
  2. ముండక ఉపనిషత్తు: భారతదేశ జాతీయ నినాదం 'సత్యమేవ జయతే' ఇందులోనిదే; యజ్ఞాలను 'చిల్లులు పడ్డ పడవలు'గా వర్ణించి జ్ఞాన మార్గాన్ని ప్రబోధించింది.
  3. కఠోపనిషత్తు: యమధర్మరాజు మరియు నచికేతుని మధ్య అమరత్వం, ఆత్మతత్వంపై జరిగిన సంవాదం.
  4. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు: 'తత్వమసి' (నీవే అది) మహావాక్యం మరియు శ్రీకృష్ణుని తొలి చారిత్రక ప్రస్తావన కలిగి ఉంది.