ప్రాచీన భారత చరిత్రను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయడానికి లభ్యమవుతున్న సాక్ష్యాధారాలను ప్రధానంగా రెండు వర్గాలుగా విభజిస్తారు. అవి పురావస్తు ఆధారాలు మరియు సాహిత్య ఆధారాలు.
- కీలక భావన మరియు వ్యవస్థ: మానవ నిర్మిత భౌతిక అవశేషాలైన శాసనాలు, నాణేలు, కట్టడాలు, మృణ్మయ పాత్రలు పురావస్తు ఆధారాల పరిధిలోకి వస్తాయి. మరోవైపు దేశీయ పండితులు, విదేశీ యాత్రికులు లిఖించిన గ్రంథాలు సాహిత్య ఆధారాలుగా పరిగణించబడతాయి.
- చారిత్రక కాల విభజన: లిఖిత ఆధారాలు లేని కాలాన్ని ప్రాచీన రాతియుగం లేదా చరిత్ర పూర్వ యుగం (Pre-history) అంటారు. లిపి లభించినప్పటికీ నేటికీ చదవడానికి వీలుకాని సింధు నాగరికత కాలాన్ని ప్రోటో-హిస్టరీ (Proto-history) గా వర్గీకరిస్తారు. స్పష్టమైన లిఖిత గ్రంథాలు మరియు శాసనాలు చదవగలిగిన క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం నుండి చారిత్రక యుగం (Historical period) ప్రారంభమవుతుంది.
- ఆధారాల ప్రామాణికత తులన: సాహిత్య ఆధారాలలో రచయితల వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు, రాజాస్థానాల అతిశయోక్తులు ఉండే అవకాశం ఉండటంతో పురావస్తు ఆధారాలు మరింత నిష్పాక్షికమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.