భారత ఉపఖండంలో క్రమబద్ధమైన పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు పరిశోధనలను సంస్థాగతం చేయడంలో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) చారిత్రక పాత్ర పోషించింది.
- సంస్థాగత ఆవిర్భావం: బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ లార్డ్ కానింగ్ హయాంలో 1861లో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఏర్పాటైంది. సర్ అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్ దీని తొలి డైరెక్టర్ జనరల్గా నియమితులై దేశవ్యాప్తంగా అనేక బౌద్ధ, ప్రాచీన స్థావరాలను వెలుగులోకి తెచ్చారు.
- పురావస్తు పితామహులు: అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్ను 'భారత పురావస్తు పితామహుడు' (Father of Indian Archaeology) అని పిలుస్తారు. 1863లో రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్ పల్లవరంలో చేతిగొడ్డలిని కనుగొనడంతో ఆయన 'భారత చరిత్రపూర్వ అధ్యయన పితామహుడు'గా గుర్తింపు పొందారు.
- మార్షల్ మరియు వీలర్ సంస్కరణలు: 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సర్ జాన్ మార్షల్ డైరెక్టర్ జనరల్గా ఉన్నప్పుడు హరప్పా, మొహెంజొదారో తవ్వకాలు జరిగాయి. ఆ తర్వాత మోర్టిమర్ వీలర్ స్థానిక క్రమస్థితి (Stratigraphy) పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టి శాస్త్రీయ త్రవ్వకాలను ఆధునీకరించారు.