మగధతో సమానంగా రాజకీయ, సైనిక ప్రాబల్యాన్ని ప్రదర్శించి ఉత్తర భారత రాజకీయాలను శాసించిన రెండు బలమైన రాచరిక రాజ్యాలు వత్స మరియు అవంతి.
- వత్స మహాజనపదం:
- భౌగోళిక స్థానం: ఆధునిక అలహాబాద్ (ప్రయాగ్రాజ్) మరియు కౌశాంబి జిల్లాలు (యమునా నదీ తీరం).
- రాజధాని: 'కౌశాంబి' (ఇటుకల కోటగోడలకు, వాణిజ్య బిడారాలకు ప్రసిద్ధి).
- ఉదయనుని పాలన: ప్రసిద్ధ పౌరవ వంశ రాజు 'ఉదయనుడు' (Udayana) బుద్ధునికి సమకాలికుడు; పిండోల భారద్వాజుని ప్రభావంతో బౌద్ధం స్వీకరించాడు.
- సాహిత్యంలో ఉదయనుడు: భాసుని 'స్వప్నవాసవదత్త', హర్షుని 'ప్రియదర్శిక', 'రత్నావళి' నాటకాలకు ఉదయనుని ప్రణయ గాథలే మూలవస్తువు.
- అవంతి మహాజనపదం:
- భౌగోళిక స్థానం: మధ్యప్రదేశ్లోని మాల్వా ప్రాంతం; నేత్రావతి నది అవంతిని రెండుగా విభజించింది.
- రాజధానులు: ఉత్తర అవంతికి 'ఉజ్జయిని' (ఉజ్జయిన్), దక్షిణ అవంతికి 'మాహిష్మతి'.
- ప్రద్యోతుని సైనిక బలం: చండ ప్రద్యోతుడు (Chanda Pradyota) అత్యంత బలవంతుడు; బింబిసారుడు తన ఆస్థాన వైద్యుడైన 'జీవకుడిని' ప్రద్యోతునికి కామెర్ల వ్యాధి నయం చేయడానికి ఉజ్జయినికి పంపాడు.
- అవంతిలో సమృద్ధిగా ఉన్న ఇనుప గనులే మగధకు దీటైన సైనిక శక్తిగా దీనిని నిలిపాయి.