చేతివృత్తుల ప్రత్యేకత మరియు వర్తక శ్రేణుల వ్యవస్థ

పట్టణీకరణ విస్తరణ ఫలితంగా నైపుణ్యం కలిగిన చేతివృత్తులు వంశపారంపర్య సంఘాలుగా సంఘటితమై 'శ్రేణులు' (Guilds) గా ఆవిర్భవించాయి.

• శ్రేణుల (Guilds) స్వరూపం:
  1. ఒకే రకమైన వృత్తిని చేసేవారు తమ ఆర్థిక, సామాజిక ప్రయోజనాల కోసం 'శ్రేణి' లేదా 'పూగ'గా ఏర్పడేవారు.
  2. జాతక కథల ప్రకారం సమాజంలో 18 సంప్రదాయ వృత్తి శ్రేణులు ఉండేవి (ఉదా: వడ్రంగులు, నేతకారులు, కమ్మరులు, కుమ్మరులు, దంతపు కళాకారులు, తోలు పనివారు).
  3. శ్రేణి అధిపతిని 'జెట్ఠక' (లేదా ప్రమోఖుడు) అని, వ్యాపార వర్తక శ్రేణి పెద్దను 'శ్రేష్ఠి' (Sreshthi) అని పిలిచేవారు.
• శ్రేణుల స్వయంప్రతిపత్తి మరియు బ్యాంకింగ్ విధులు:
  1. శ్రేణులకు తమ స్వంత చట్టాలు, న్యాయ నియమాలు ఉండేవి; సభ్యుల మధ్య వివాదాలను శ్రేణి పెద్దలే పరిష్కరించేవారు, వీరి అంతర్గత వ్యవహారాల్లో రాజులు కూడా జోక్యం చేసుకునేవారు కాదు.
  2. శ్రేణులు ఆధునిక బ్యాంకుల వలె పనిచేశాయి; ప్రజల నుండి డిపాజిట్లు స్వీకరించి, వ్యాపారులకు వడ్డీకి అప్పులు ఇచ్చేవి.
• పట్టణాలలో కేంద్రీకరణ:
  1. ఒకే వృత్తికి చెందిన కళాకారులు నగరంలో ఒకే వీధిలో నివసించేవారు (ఉదా: దంతపు కళాకారుల వీధి - దంతకార వీథి); ఇది వృత్తులు కులాలుగా మారే ప్రక్రియను వేగవంతం చేసింది.