వజ్జి సమాఖ్య మరియు లిచ్ఛవుల వైశాలి గణరాజ్యం

క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి వ్యవస్థీకృత రిపబ్లికన్ సమాఖ్యగా 'వజ్జి' (Vrijji) చరిత్రకారుల ప్రశంసలు అందుకుంది.

• ఎనిమిది తెగల సమాఖ్య (అష్టకుల):
  1. వజ్జి అనేది 8 తెగల (Clans) కలయికతో ఏర్పడిన గణతంత్ర సమాఖ్య; వీటిలో లిచ్ఛవులు (వైశాలి), విదేహులు (మిథిల), జ్ఞాత్రికలు (కుందగ్రామం - మహావీరుని వంశం), మరియు వజ్జిలు అత్యంత ప్రముఖమైనవి.
  2. సమాఖ్య రాజధాని: 'వైశాలి' (ఆధునిక బీహార్‌లోని బసార్హ్).
• లిచ్ఛవుల పరిపాలనా యంత్రాంగం:
  1. వైశాలిలో 7,707 మంది 'రాజన్'లతో కూడిన పాలక మండలి ఉండేది; ప్రతి రాజన్‌కు ఒక ఉపరాజన్, సేనాపతి, భాండాగారిక ఉండేవారు.
  2. లిచ్ఛవి ప్రముఖ నాయకుడు 'చేతకుడు' (Chetaka); ఈయన సోదరి త్రిశల వర్ధమాన మహావీరుని తల్లి కాగా, కుమార్తె చెల్లన మగధ రాజు బింబిసారుని భార్య.
• న్యాయ వ్యవస్థ మరియు ప్రజాస్వామ్యం:
  1. ముద్దాయిపై అభియోగాన్ని 8 విభిన్న న్యాయమండళ్లు (అష్టకులిక) వరుసగా విచారించి ఏకగ్రీవంగా నిర్దోషి అని తేల్చితేనే విడుదల చేసేవారు; ఈ పద్ధతి నాటి పటిష్ట పౌర హక్కులకు నిదర్శనం.
  2. వజ్జిలను ఓడించడానికి అజాతశత్రువుకు 16 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ సమయం పట్టింది.