సామాజిక వర్గీకరణ, వర్ణ సంకరాలు మరియు అస్పృశ్యత స్థిరీకరణ

రెండవ పట్టణీకరణ వల్ల సమాజంలో ఆర్థిక చైతన్యం వచ్చినప్పటికీ, ధర్మసూత్రాల రచయితలు వర్ణ వ్యవస్థను మరింత కఠినతరం చేసి సామాజిక నిచ్చెనమెట్లను నిర్మించారు.

• చతుర్వర్ణాల అంతరాలు:
  1. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర అనే నాలుగు వర్ణాలు పుట్టుకతోనే ఖరారయ్యాయి.
  2. బ్రాహ్మణులు ఆధ్యాత్మిక, న్యాయాధికారాలు పొందగా, క్షత్రియులు రాజకీయ సార్వభౌమాధికారాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు; వీరిద్దరి మధ్య సామాజిక ఆధిపత్య పోరాటం సాగింది (క్షత్రియులైన బుద్ధుడు, మహావీరుడు బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేశారు).
  3. వైశ్యులు నగరాలలో వర్తకం, బ్యాంకింగ్ చేపట్టి సంపన్నులైనప్పటికీ సామాజికంగా తగిన గౌరవం దక్కకపోవడంతో వారు బౌద్ధ, జైన మతాలను విశేషంగా ఆదరించారు.
• ధర్మసూత్రాలు మరియు వివాహ నిబంధనలు:
  1. ఆపస్తంబ, గౌతమ, బోధాయన ధర్మసూత్రాలు ఈ కాలంలోనే రాయబడ్డాయి; ఇవి కులాల బాహ్య వివాహాలను నిషేధించాయి.
  2. అనులోమ వివాహం: ఉన్నత వర్ణ పురుషుడు - నిమ్న వర్ణ స్త్రీ కలయిక.
  3. ప్రతిలోమ వివాహం: నిమ్న వర్ణ పురుషుడు - ఉన్నత వర్ణ స్త్రీ కలయిక (తీవ్రంగా నిరసించబడింది).
• అస్పృశ్యత (Untouchability) సంస్థాగతీకరణ:
  1. ప్రతిలోమ వివాహాల వల్ల అనేక సంకర జాతులు పుట్టాయని ధర్మశాస్త్రాలు పేర్కొన్నాయి.
  2. శూద్రుల కంటే హీనమైన 'అంత్యజులు' లేదా పంచములు ఆవిర్భవించారు; శవాలను మోసే, తోలు పనులు చేసే 'చండాలురు' ఊరి వెలుపల మాత్రమే నివసించాలని, వారిని తాకడం మైల అని శాసించారు.