వేద కాలంలో యుద్ధ సమయంలో మాత్రమే సాధారణ ప్రజలను సమీకరించే గిరిజన మిలీషియా స్థానంలో, ఖజానా నుండి నిరంతరం జీతాలు పొందే 'శాశ్వత సైన్యాలు' (Standing Armies) ఈ కాలంలోనే వ్యవస్థీకృతమయ్యాయి.
- శాశ్వత సైన్యం ప్రాధాన్యత:
- నిరంతర రాజ్య విస్తరణ మరియు పన్నుల రక్షణ కోసం రాజులు తమ ఆధీనంలో పెద్ద శాశ్వత సైన్యాలను నిర్వహించడం ప్రారంభించారు.
- బింబిసారుడు తొలిసారిగా క్రమశిక్షణ గల పెద్ద శాశ్వత సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడం వల్లే ఆయనకు 'శ్రేణిక' (సేన కలిగినవాడు) అనే బిరుదు వచ్చింది.
- చతురంగ బలాల నిర్మాణం:
- పదాతి దళం (Infantry): కత్తులు, పొడవైన ఈటెలు, విల్లంబులు ధరించిన సైనికులు; వీరిలో అత్యధికులు శూద్రులు, రైతులు.
- అశ్వదళం (Cavalry): వేగవంతమైన కదలికల కోసం కాంబోజ, గాంధార ప్రాంతాల నుండి దిగుమతి చేసుకున్న మేలైన గుర్రాలను వాడారు.
- రథ దళం (Chariots): వర్షాకాలంలో గంగా బురద నేలల్లో రథాల కదలికలు కష్టతరం కావడంతో క్రమంగా రథాల ప్రాధాన్యత తగ్గింది.
- గజ దళం (War Elephants): మగధ విజయాలకు అత్యంత కీలక బలం; సైన్యానికి ముందుండి శత్రువుల చెక్క కోట గోడలను, తలుపులను కూల్చివేయడానికి ఏనుగులను ఉపయోగించారు.
- సైనిక నిర్వహణ:
- సైనికులకు క్రమం తప్పకుండా నాణేల (కర్షాపణాలు) రూపంలో ఖజానా నుండే జీతాలు చెల్లించేవారు.