మొదటి చంద్రగుప్తుని కుమారుడైన సముద్రగుప్తుడు (క్రీ.శ. 335 - 375) గుప్త వంశంలోనే అగ్రగణ్యుడైన సైనిక విజేత. జీవితంలో ఒక్క యుద్ధంలోనూ ఓడిపోని అజేయ యోధుడిగా పేరొందాడు.
- విన్సెంట్ స్మిత్ ప్రశంస:
- ఈయన అద్భుత సైనిక ప్రతిభ, నిరంతర విజయాలను చూసి చరిత్రకారుడు విన్సెంట్ ఎ. స్మిత్ సముద్రగుప్తుడిని 'భారతదేశ నెపోలియన్' (Indian Napoleon) అని అభివర్ణించాడు.
- దిగ్విజయ యాత్రల వ్యూహాలు:
- ఆర్యావర్త దండయాత్ర (ఉత్తర భారతదేశం): ఉత్తర భారత్లోని 9 మంది రాజులను ఓడించి వారి రాజ్యాలను గుప్త సామ్రాజ్యంలో నేరుగా విలీనం చేసుకున్నాడు (దీనిని 'ప్రసభోద్ధరణ' - సమూలంగా పెకిలించివేయడం అన్నారు).
- దక్షిణాపథ దండయాత్ర: దక్షిణ భారతదేశంలోని 12 మంది రాజులను ఓడించాడు (కాంచీపురం పాలకుడు విష్ణుగోపుడు సహా). ఇక్కడ 'గ్రహణ-మోక్ష-అనుగ్రహ' విధానాన్ని అవలంబించాడు (రాజ్యాలను జయించి, బంధించి, తిరిగి సామంత షరతులతో వారికి అప్పగించడం).
- అటవీ రాజ్యాలు (ఆటవిక రాజ్యాలు): మధ్య భారత అడవులలోని తెగల పాలకులను లొంగదీసుకుని సేవకులుగా మార్చుకున్నాడు.
- సరిహద్దు రాజ్యాలు (ప్రత్యంత రాజ్యాలు): సమతట, దావాక, కామరూప, నేపాల్ పాలకులు స్వచ్ఛందంగా కప్పం చెల్లించేలా చేశాడు.