వైద్య శాస్త్రం మరియు మెహ్రౌలీ ఇనుప స్తంభ రసాయన విజ్ఞానం

రసాయన శాస్త్రం, లోహ సంగ్రహణ మరియు వైద్య రంగాలలో గుప్తుల కాలం సాధించిన ప్రగతికి దృష్టాంతాలు నేటికీ ఆశ్చర్యపరుస్తున్నాయి.

• వైద్య శాస్త్ర ప్రగతి:
  1. నవరత్నాలలో ఒకరైన ధన్వంతరిని ఆయుర్వేదానికి ప్రతినిధిగా భావిస్తారు.
  2. 'నవనీతకం' (రసాయనాలు, లేహ్యాలు, ఔషధాల తయారీ గ్రంథం) ఈ కాలంలోనే వెలువడింది.
  3. వాగ్భటుడు ఆయుర్వేద ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన 'అష్టాంగ సంగ్రహం' మరియు 'అష్టాంగ హృదయం' రచించాడు.
  4. సుశ్రుత సంహిత ఈ కాలంలో సవరించబడి శస్త్రచికిత్స (Surgery) పద్ధతులు విస్తరించాయి.
  5. పాలకాప్యుడు ఏనుగుల చికిత్సపై 'హస్త్యాయుర్వేదం' గ్రంథాన్ని రచించాడు.
• మెహ్రౌలీ ఇనుప స్తంభం (ఢిల్లీ - రసాయన కళాఖండం):
  1. ఢిల్లీలోని కుతుబ్ మినార్ ప్రాంగణంలో ఉన్న 23 అడుగుల ఎత్తు, 6 టన్నుల బరువున్న మెహ్రౌలీ ఇనుప స్తంభం (Iron Pillar) గుప్తుల నాటి లోహ సాంకేతికతకు నిదర్శనం.
  2. దీనిపై 'చంద్ర' అనే రాజు (రెండవ చంద్రగుప్తుడు) విజయాలు సంస్కృతంలో చెక్కబడి ఉన్నాయి.
  3. 1600 సంవత్సరాలుగా ఎండకు, వానకు బహిరంగంగా ఉన్నప్పటికీ ఇప్పటివరకు ఏమాత్రం తుప్పు పట్టకపోవడం (Rustless) ప్రాచీన భారతీయ రసాయన శాస్త్ర నైపుణ్యానికి తిరుగులేని నిదర్శనం.