వర్ణాశ్రమ ధర్మం పటిష్టమైనప్పటికీ, సామాజిక అంతరాలు, ఉపకులాల ఆవిర్భావం మరియు అంటరానితనం తీవ్రరూపం దాల్చిన కాలమిది.
- వర్ణాలు మరియు ఉపకులాల పెరుగుదల:
- బ్రాహ్మణుల ప్రాబల్యం పరాకాష్టకు చేరింది; విస్తారమైన భూదానాలు పొందడం వల్ల వారు భూస్వామ్య వర్గంగా కూడా మారారు.
- విదేశీ తెగలైన శకులు, హూణులు హిందూ సమాజంలో క్షత్రియులుగా విలీనమయ్యారు.
- వివిధ చేతివృత్తుల సంఘాలు (శ్రేణులు) శాశ్వత ఉపకులాలుగా మారాయి.
- భూ రికార్డులు రాయడం, పన్నుల లెక్కలు నిర్వహించే ఒక కొత్త పరిపాలనా వర్గంగా 'కాయస్థ' (Kayastha) కులం తొలిసారిగా గుప్తుల కాలంలో ఆవిర్భవించింది (యాజ్ఞవల్క్య స్మృతి దీనిని మొదటగా పేర్కొంది).
- అస్పృశ్యత మరియు చండాలుర దుస్థితి:
- సమాజంలో అంటరానితనం కఠినంగా అమలైంది; చండాలురు ఊరి వెలుపల నివసిస్తూ శవాలను దహనం చేయడం, తోళ్ల పనులు చేయడం వంటి పనులకు పరిమితమయ్యారు.
- ఫాహియాన్ వర్ణన ప్రకారం చండాలురు నగరంలోకి ప్రవేశించేటప్పుడు ఇతరులు వారిని చూసి మైలపడకుండా ఉండటానికి కర్రలతో చప్పుడు చేసుకుంటూ హెచ్చరిస్తూ నడవాల్సి వచ్చేది.