గుప్తుల కాలంలో రాతి గుహల నిర్మాణం మరియు భారతీయ శిల్పకళ అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని, పరిపక్వతను సంతరించుకున్నాయి.
- అజంతా గుహలు (మహారాష్ట్ర):
- వాకాటకులతో కలిసి గుప్తులు అజంతా గుహల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డారు.
- అజంతాలోని మొత్తం 29 గుహలలో 16, 17, 19వ గుహలు గుప్తుల కాలానికి చెందినవి.
- 16వ గుహ: 'మరణశయ్యపై ఉన్న రాజకుమారి' (Dying Princess) కుడ్యచిత్రం భావోద్వేగాల చిత్రణలో ప్రపంచ కళాఖండం.
- 17వ గుహ: దీనిని 'చిత్రశాల' అంటారు; బుద్ధుని పూర్వ జన్మ కథలైన జాతక కథలు అత్యంత రమణీయంగా చిత్రించబడ్డాయి.
- బాగ్ గుహలు (మధ్యప్రదేశ్):
- ధార్ జిల్లాలో ఉన్న ఈ 9 గుహలు లౌకిక జీవితాన్ని, నృత్య సంగీతాలను చిత్రించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
- శిల్పకళా కేంద్రాలు - సారనాథ్ బుద్ధుడు:
- మథుర, సారనాథ్, పాటలీపుత్రాలు ప్రధాన శిల్పకళా కేంద్రాలుగా విలసిల్లాయి.
- సారనాథ్లో లభించిన ధర్మచక్ర ప్రవర్తన ముద్రలోని పద్మాసన బుద్ధుని రాతి విగ్రహం ప్రశాంతతకు, అంతర్ముఖ ఆధ్యాత్మికతకు పరాకాష్ట.
- సుల్తాన్గంజ్ (బీహార్) లో లభించిన 7.5 అడుగుల ఎత్తైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం (ప్రస్తుతం బర్మింగ్హామ్ మ్యూజియంలో ఉంది) నాటి లోహ శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని చాటుతుంది.