గుప్తుల నాణేల వ్యవస్థ - దీనారాలు మరియు రూప్యకాలు

ప్రాచీన భారతదేశంలో అత్యంత సుందరమైన, కళాత్మక నాణేలను ముద్రించిన ఘనత గుప్త చక్రవర్తులకు దక్కుతుంది.

• బంగారు నాణేలు (దీనారాలు):
  1. గుప్తులు అత్యధిక సంఖ్యలో బంగారు నాణేలను విడుదల చేశారు; వీటిని 'దీనారాలు' (Dinaras) అని పిలిచేవారు (రోమన్ 'దినారియస్' పదం నుండి వచ్చింది).
  2. నాణేలపై రాజుల బొమ్మలు, వారి బిరుదులు, యజ్ఞ యాగాలు, వేట దృశ్యాలు (పులి, సింహం, ఖడ్గమృగాన్ని వేటాడే దృశ్యాలు) అత్యంత సజీవంగా చెక్కబడ్డాయి.
  3. బయా transfer/బయానా నిధి (రాజస్థాన్‌లోని భరత్‌పూర్): ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గుప్తుల నాణేల నిధి ఇక్కడ బయల్పడింది (దాదాపు 1821 నాణేలు).
• వెండి మరియు రాగి నాణేలు:
  1. వెండి నాణేలను 'రూప్యక' (Rupyaka) అని పిలిచేవారు; పశ్చిమ శకులపై సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా రెండవ చంద్రగుప్తుడు వీటిని మొదటగా ప్రవేశపెట్టాడు.
  2. రాగి నాణేలను 'భాషక' అనేవారు; గుప్తుల రాగి నాణేలు చాలా అరుదుగా లభించాయి (రామగుప్తుని నాణేలు కొన్ని లభించాయి).
  3. స్కందగుప్తుని తర్వాత వచ్చిన అనంతర గుప్తుల నాణేలలో బంగారు స్వచ్ఛత తగ్గి లోహ కల్తీ పెరిగింది; ఇది ఆర్థిక క్షీణతకు స్పష్టమైన సంకేతం.