కుషాణుల సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత ఉత్తర భారతదేశంలో కేంద్రీకృత రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని పునరుద్ధరించిన ఘనత గుప్త వంశానికి దక్కుతుంది. ప్రాథమికంగా వీరి మూలాలు ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ ప్రాంతాల్లో కేంద్రీకృతమయ్యాయి.
- వంశ మూలాలు మరియు హోదా:
- గుప్తుల వర్ణంపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి; రోమిలా థాపర్, ఎ.ఎస్. ఆల్టేకర్ ప్రకారం వీరు వైశ్య వర్గానికి చెందినవారు కాగా, మరికొందరు క్షత్రియులుగా భావించారు.
- ప్రారంభంలో వీరు కుషాణులకు సామంతులుగా వ్యవహరించారు.
- శ్రీగుప్తుడు మరియు ఘటోత్కచుడు:
- గుప్త వంశ స్థాపకుడు శ్రీగుప్తుడు (సుమారు క్రీ.శ. 240 - 280); ఈయన 'మహారాజ' అనే సాధారణ సామంత బిరుదును ధరించాడు.
- శ్రీగుప్తుని కుమారుడు ఘటోత్కచుడు (క్రీ.శ. 280 - 319); ఈయన కూడా 'మహారాజ' బిరుదుతోనే పాలించాడు.
- వీరిద్దరి నాణేలు లేదా స్వతంత్ర శాసనాలు పెద్దగా లభించకపోవడం వల్ల వీరు స్వతంత్ర సార్వభౌమాధికారులు కారని స్పష్టమవుతోంది.