మౌర్యుల రాజధాని పాటలీపుత్ర నగర పరిపాలన అత్యంత శాస్త్రీయంగా, ప్రజాస్వామిక పద్ధతిలో నిర్వహించబడింది. మెగస్తనీస్ దీనిని సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు.
- నగరాధ్యక్ష మరియు 30 మంది సభ్యుల బోర్డు:
- నగర పాలనాధికారిని 'నగరిక' లేదా 'నగరాధ్యక్ష' అని పిలిచేవారు.
- రాజధానిని సమర్థవంతంగా పాలించడానికి 30 మంది సభ్యులతో కూడిన మున్సిపల్ బోర్డు ఉండేది.
- ఈ బోర్డులో ఒక్కొక్క దానికి ఐదుగురు (5) సభ్యులు ఉండేలా మొత్తం ఆరు కమిటీలు (6 Committees) పనిచేసేవి.
- ఆరు మున్సిపల్ కమిటీలు మరియు వాటి విధులు:
- మొదటి కమిటీ (పారిశ్రామిక కళలు): చేతివృత్తులు, శిల్పుల నైపుణ్యాలు మరియు వేతనాలను పర్యవేక్షించేది.
- రెండవ కమిటీ (విదేశీయుల సంరక్షణ): నగరానికి వచ్చే విదేశీ రాయబారులు, వర్తకుల భోజన, వసతి, వైద్య సౌకర్యాలను చూసేది.
- మూడవ కమిటీ (జనన-మరణాల నమోదు): జనాభా లెక్కలు, పుట్టిన మరియు చనిపోయిన వారి వివరాలను ఖచ్చితంగా నమోదు చేసేది.
- నాల్గవ కమిటీ (వర్తక వాణిజ్యాలు): వ్యాపార నియమాలు, సరైన తూనికలు మరియు కొలతలను తనిఖీ చేసేది.
- ఐదవ కమిటీ (ఉత్పత్తుల పర్యవేక్షణ): కొత్త సరుకులను పాత సరుకులతో కలపకుండా నాణ్యతను తనిఖీ చేసేది.
- ఆరవ కమిటీ (అమ్మకపు పన్ను వసూలు): అమ్మిన వస్తువుల విలువపై 1/10 వంతు పన్నుగా వసూలు చేసేది; పన్ను ఎగ్గొట్టిన వారికి మరణశిక్ష విధించేవారు.