మౌర్య సామ్రాజ్యం బలమైన కేంద్ర నియంత్రణ కలిగిన ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఆధారపడింది; వ్యవసాయం, వాణిజ్యాలపై ప్రభుత్వం కఠిన నిఘా ఉంచేది.
- వ్యవసాయం మరియు భూమి శిస్తు:
- ప్రభుత్వ భూములను 'సీతా భూములు' అనేవారు; వీటిని సీతాధ్యక్షుడు నేరుగా శూద్రులు, ఖైదీలతో సాగు చేయించేవాడు.
- సాధారణ రైతులు తమ పంట దిగుబడిలో 1/6వ వంతు నుండి 1/4వ వంతు వరకు 'భాగ' అనే భూమి శిస్తుగా ప్రభుత్వానికి చెల్లించేవారు.
- నీటిపారుదల సౌకర్యం పొందిన రైతులు ప్రత్యేకంగా 'ఉదకభాగ' (నీటి పన్ను) చెల్లించాల్సి వచ్చేది.
- సుదర్శన సరస్సు నిర్మాణం:
- గుజరాత్లోని గిర్నార్ (జునాగఢ్) వద్ద చంద్రగుప్త మౌర్యుని ప్రావిన్స్ గవర్నర్ 'పుష్యగుప్తుడు' వ్యవసాయ నీటిపారుదల కోసం సుదర్శన తటాకాన్ని నిర్మించాడు.
- అశోకుని కాలంలో గవర్నర్ 'తుషాస్ప' ఈ సరస్సు నుండి కాలువలు తవ్వించి అభివృద్ధి చేశాడు.
- నాణేల వ్యవస్థ (కార్షాపణాలు):
- ప్రధానంగా వెండితో చేసిన ముద్రిత నాణేలను 'పణ' లేదా 'కార్షాపణ' లేదా 'ధరణ' అనేవారు.
- రాగి నాణేలను 'మాషక' మరియు 'కాకణి' అనేవారు.
- నాణేలపై నెమలి, కొండ, చంద్రుడు, చెట్టు వంటి చిహ్నాలు ముద్రించబడేవి; నాణేల ముద్రణను 'లక్షణాధ్యక్ష' పర్యవేక్షించేవాడు.