ప్రాంతీయ మరియు స్థానిక పరిపాలన

విశాలమైన మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని సులభతర పాలన కోసం ఐదు ప్రధాన ప్రావిన్సులుగా (చక్రాలు) విభజించారు.

• ఐదు ప్రావిన్సులు మరియు వాటి రాజధానులు:
  1. ఉత్తరాపథం (వాయవ్య ప్రావిన్స్): రాజధాని తక్షశిల.
  2. అవంతీపథం (పశ్చిమ ప్రావిన్స్): రాజధాని ఉజ్జయిని.
  3. ప్రాచీ / పూర్వదేశం (మధ్య మరియు తూర్పు ప్రావిన్స్): రాజధాని పాటలీపుత్రం (కేంద్ర రాజధాని).
  4. దక్షిణాపథం (దక్షిణ ప్రావిన్స్): రాజధాని సువర్ణగిరి (ఆంధ్ర-కర్ణాటక సరిహద్దు).
  5. కళింగ (నూతన ప్రావిన్స్): రాజధాని తోషాలి.
• ప్రావిన్స్ పాలకులు (కుమారులు/ఆర్యపుత్రులు):
  1. సాధారణంగా రాజకుమారులను ఈ ప్రావిన్సులకు వైస్రాయ్‌లుగా నియమించేవారు; వీరిని 'కుమార' లేదా 'ఆర్యపుత్ర' అనేవారు.
• జిల్లా మరియు గ్రామ పరిపాలనా నిర్మాణం:
  1. ప్రావిన్సులు ఆహారాలు లేదా విషయాలుగా (జిల్లాలు) విభజించబడ్డాయి; జిల్లా పాలకులు 'విషయపతి' లేదా 'రాజూక' (రజ్జుక).
  2. అశోకుడు రజ్జుకులకు విస్తృత న్యాయ మరియు రెవెన్యూ అధికారాలను కల్పించాడు (ఆధునిక జిల్లా కలెక్టర్ లాగా).
  3. స్థానిక: 800 గ్రామాల సమూహం.
  4. ద్రోణముఖ: 400 గ్రామాల సమూహం.
  5. ఖార్వాటిక: 200 గ్రామాల సమూహం.
  6. సంగ్రహణ: 10 గ్రామాల సమూహం (గోప అనే అధికారి పర్యవేక్షించేవాడు).
  7. గ్రామ: అత్యంత దిగువ స్థాయి ప్రాథమిక విభాగం; గ్రామాధికారిని 'గ్రామిణి' అనేవారు.