మౌర్యుల కేంద్ర పరిపాలన మరియు తీర్థులు

మౌర్యుల పరిపాలన అత్యంత సమర్థవంతమైన, పటిష్టమైన కేంద్రీకృత అధికార యంత్రాంగాన్ని కలిగి ఉంది. రాజు సర్వోన్నత పాలకుడు మరియు సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు.

• మంత్రి పరిషత్ మరియు తీర్థులు:
  1. రాజుకు సలహాలు ఇవ్వడానికి ప్రధానమంత్రి, పురోహితుడు, యువరాజులతో కూడిన చిన్న 'మంత్రి పరిషత్' ఉండేది.
  2. పరిపాలనను నడపడానికి 18 మంది అత్యున్నత కేడర్ అధికారులు ఉండేవారు; వీరిని 'తీర్థులు' (Tirthas) అని పిలిచేవారు.
• ముఖ్యమైన తీర్థులు మరియు వారి విధులు:
  1. మంత్రి / పురోహిత: ప్రధానమంత్రి మరియు ప్రధాన మతాధికారి.
  2. సమాహర్త: అత్యంత ముఖ్యమైన ఆర్థిక అధికారి; సామ్రాజ్యం అంతటా పన్నులు, ఆదాయాన్ని వసూలు చేసి బడ్జెట్ తయారుచేసే చీఫ్ రెవెన్యూ కలెక్టర్.
  3. సన్నిధాత: ప్రభుత్వ ప్రధాన కోశాధికారి (Chief Treasury Officer); ఖజానా మరియు ధాన్యాగారాల సంరక్షకుడు.
  4. సేనాపతి: సైనిక వ్యవహారాలు చూసే సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు.
  5. ప్రదేష్ట: క్రిమినల్ న్యాయస్థానాల (కంటకశోధన) ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
  6. వ్యవహారిక: సివిల్ న్యాయస్థానాల (ధర్మస్థీయ) ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
• అధ్యక్షులు (Departmental Heads):
  1. తీర్థుల కింద వివిధ ఆర్థిక, వాణిజ్య శాఖలను పర్యవేక్షించడానికి 27 మంది శాఖాధిపతులు ఉండేవారు; వీరిని 'అధ్యక్షులు' అనేవారు.
  2. ఉదాహరణకు: సీతాధ్యక్ష (వ్యవసాయం), పణ్యాధ్యక్ష (వాణిజ్యం), పౌతవాధ్యక్ష (తూనికలు-కొలతలు), సురాధ్యక్ష (మద్యం నియంత్రణ), లవణాధ్యక్ష (ఉప్పు గుత్తాధిపత్యం).