కళింగ యుద్ధం తర్వాత అశోకుడు ప్రజలందరి నైతిక వికాసం కోసం ఒక విశాలమైన జీవన నియమావళిని రూపొందించాడు; దాన్నే 'అశోకుని ధమ్మం' అంటారు.
- ధమ్మం అంటే ఏమిటి?:
- ధమ్మం అనేది ఏదో ఒక నిర్దిష్ట మతం కాదు; ఇది సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని, ఉన్నత నైతిక విలువలను బోధించే ఒక ప్రవర్తనా నియమావళి.
- తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం, గురువుల పట్ల భక్తి చూపడం, సత్యం పలకడం, పెద్దలను మన్నించడం.
- బానిసలు, సేవకుల పట్ల దయతో ప్రవర్తించడం; బ్రాహ్మణులు, శ్రమణులకు దానధర్మాలు చేయడం.
- అహింస: జంతు బలులను నిషేధించడం, మూగ జీవుల పట్ల కనికరం కలిగి ఉండటం.
- ధమ్మ మహామాత్రుల నియామకం:
- పట్టాభిషేకమైన 14వ సంవత్సరంలో ధమ్మ ప్రచారం కోసం అశోకుడు ప్రత్యేకంగా 'ధమ్మ మహామాత్రులు' అనే కొత్త ఉన్నతాధికారులను నియమించాడు (5వ రాతి శాసనం).
- వీరు అన్ని వర్గాల ప్రజలలో తిరిగి ధర్మాన్ని బోధించడం, ఖైదీల సమస్యలను పరిష్కరించడం చేసేవారు.
- ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు:
- బాటసారుల కోసం రోడ్లకు ఇరువైపులా నీడనిచ్చే చెట్లు నాటించాడు, బావులు తవ్వించాడు, విశ్రాంతి గృహాలు (సత్రాలు) నిర్మించాడు.
- మనుషులతో పాటు జంతువులకు కూడా ఉచిత వైద్యశాలలను (వెటర్నరీ హాస్పిటల్స్) స్థాపించిన మొట్టమొదటి పాలకుడు అశోకుడే (2వ రాతి శాసనం).