భారీ సామ్రాజ్య విస్తరణ మరియు అంతర్గత శాంతిభద్రతల కోసం మౌర్యులు ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన సైన్యాన్ని మరియు అద్భుతమైన గూఢచార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.
- భారీ చతురంగ బలాలు:
- ప్లీనీ అనే రోమన్ రచయిత ప్రకారం చంద్రగుప్తుని వద్ద 6 లక్షల కాలిబాట సైన్యం, 30 వేల అశ్వదళం, 9 వేల యుద్ధ ఏనుగులు మరియు 8 వేల రథాలు ఉండేవి.
- మెగస్తనీస్ ప్రకారం సైనిక పరిపాలనను 30 మంది సభ్యులతో కూడిన ఆరు కమిటీలు (ఒక్కో కమిటీలో 5 మంది) నిర్వహించేవి:
- నౌకాదళ కమిటీ
- రవాణా మరియు ఆహార సామాగ్రి కమిటీ
- కాలిబాట సైనిక కమిటీ
- అశ్వదళ కమిటీ
- రథదళ కమిటీ
- గజదళ కమిటీ.
- గూఢచార వ్యవస్థ (గూఢపురుషులు):
- అర్థశాస్త్రంలో గూఢచారులను 'గూఢపురుషులు' అని పిలిచారు; గూఢచార విభాగాధిపతిని 'మహామాత్య పసర్ప' అనేవారు.
- గూఢచారులు రెండు రకాలుగా ఉండేవారు:
- సంస్థలు (Sanstha): ఒకే చోట స్థిరంగా దుకాణాలు, పాఠశాలలు, మఠాలలో ఉంటూ రహస్య సమాచారాన్ని సేకరించేవారు.
- సంచారులు (Sanchara): దేశవిదేశాల్లో నిరంతరం తిరుగుతూ సమాచారాన్ని చేరవేసేవారు.
- విషకన్యలు, మహిళా గూఢచారులను కూడా సమాచార సేకరణకు విస్తారంగా వినియోగించారు.