అశోకుని జీవితంలోనే కాకుండా భారతదేశ చరిత్రలోనే పెను మలుపు తెచ్చిన అత్యంత కీలకమైన సంఘటన కళింగ యుద్ధం.
- యుద్ధ నేపథ్యం మరియు కారణాలు:
- తన పట్టాభిషేకమైన 8వ సంవత్సరంలో, అంటే క్రీ.పూ. 261 లో అశోకుడు కళింగ దేశంపై (నేటి ఒడిశా తీరప్రాంతం) దండెత్తాడు.
- కళింగ రాజ్యం స్వతంత్రంగా ఉండటం, సముద్ర తీర వాణిజ్య మార్గాలను మరియు దక్షిణ భారతదేశానికి వెళ్లే భూమార్గాలను నియంత్రించడం ఈ దండయాత్రకు ప్రధాన కారణాలు.
- యుద్ధ తీవ్రత (13వ రాతి శాసనం):
- అశోకుని 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం (Rock Edict XIII) కళింగ యుద్ధ భీభత్సాన్ని హృదయవిదారకంగా వివరిస్తుంది.
- ఈ యుద్ధంలో లక్ష మంది సైనికులు సంహరించబడ్డారు, లక్షన్నర మంది యుద్ధ ఖైదీలుగా బంధించబడ్డారు; అంతకంటే ఎన్నో రెట్ల మంది క్షతగాత్రులయ్యారు.
- హృదయ పరివర్తన మరియు శాంతి మార్గం:
- దయా నది తీరాన రక్తపుటేర్లు పారడం చూసిన అశోకుడు తీవ్ర పశ్చాత్తాపానికి, తీవ్ర మానసిక వేదనకు గురయ్యాడు.
- ఇకపై ఎప్పుడూ యుద్ధం చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు.
- భేరీఘోష (యుద్ధ భేరీ శబ్దం) స్థానంలో 'ధమ్మఘోష' (శాంతి మరియు ధర్మ ప్రబోధం) ను ప్రకటించాడు.
- ప్రపంచ చరిత్రలో ఒక యుద్ధంలో గెలిచిన తర్వాత సైనిక విజయాలను శాశ్వతంగా పరిత్యజించిన ఏకైక చక్రవర్తి అశోకుడు మాత్రమే.