మౌర్యుల కళలు - అశోకుని ఏకశిలా స్తంభాలు

మౌర్యుల కాలంలో భారతీయ కళలు రాతి మాధ్యమంలోకి ప్రవేశించి అద్భుతమైన నైపుణ్యాన్ని సాధించాయి.

• ఏకశిలా స్తంభాల ప్రత్యేకత:
  1. అశోకుని స్తంభాలు ఎటువంటి కీళ్ళు లేకుండా ఒకే ఒక పెద్ద ఇసుకరాతితో (Monolithic Chunar Sandstone) చెక్కబడ్డాయి.
  2. వారణాసి సమీపంలోని చునార్ గనుల నుండి తెచ్చిన రాతితో వీటిని తయారుచేశారు.
  3. ఈ స్తంభాలపై అద్దంలా మెరిసే గాజు మెరుపు పాలిష్ (Mirror-like Polish) ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉండటం విశేషం.
• సారనాథ్ సింహ రాజధాని (సింహ శిఖరం):
  1. బుద్ధుని తొలి ధర్మ ప్రబోధానికి (ధర్మచక్ర ప్రవర్తన) గుర్తుగా అశోకుడు సారనాథ్‌లో ఈ స్తంభాన్ని ప్రతిష్టించాడు.
  2. పీఠంపై నాలుగు వైపులా వీపులు ఆనించి గర్జిస్తున్న నాలుగు సింహాలు ఉంటాయి.
  3. పీఠం చుట్టూ 24 ఆకులతో కూడిన ధర్మచక్రం మరియు నాలుగు జంతువులు చెక్కబడ్డాయి: ఏనుగు (తూర్పు), గుర్రం (దక్షిణం), ఎద్దు (పడమర), సింహం (ఉత్తరం).
  4. స్వతంత్ర భారత ప్రభుత్వం ఈ సారనాథ్ సింహ రాజధానిని 1950 జనవరి 26న తన 'జాతీయ చిహ్నం'గా (National Emblem) అధికారికంగా స్వీకరించింది; మధ్యలోని చక్రం జాతీయ జెండాలో భాగమైంది.
• ఇతర ప్రముఖ స్తంభాలు:
  1. రాంపూర్వ స్తంభం (బీహార్): ఎద్దు బొమ్మ కలది (రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ఉంది).
  2. లౌరియా నందన్‌గఢ్ స్తంభం (బీహార్): ఒంటరి సింహం బొమ్మ కలది.
  3. సాంచి స్తంభం (మధ్యప్రదేశ్): నాలుగు సింహాల బొమ్మ కలది.