రాజ్‌పుత్ దేవాలయ వాస్తు శిల్పకళ (నాగర శైలి)

రాజ్‌పుత్ రాజులు నిర్మించిన అద్భుతమైన దేవాలయాలు ఉత్తర భారత 'నాగర శైలి' (Nagara Style) నిర్మాణ వైభవానికి పరాకాష్టగా నిలిచాయి.

• నాగర శైలి ప్రధాన లక్షణాలు:
  1. ఎత్తైన వేదిక (జగతి) పై దేవాలయాల నిర్మాణం.
  2. గర్భగుడిపై పైకి పోనుపోను వంపు తిరిగే శిఖరం (Curvilinear Shikhara).
  3. శిఖరం పైన ఆమలకం మరియు కలశం ఏర్పాటు.
  4. గర్భగుడి ముందు సభా మండపాలు.
• ప్రధాన ప్రాంతీయ కేంద్రాలు:
  1. ఖజురహో సమూహం (మధ్యప్రదేశ్): చందేలులు నిర్మించిన కందరీయ మహాదేవ, లక్ష్మణ దేవాలయాలు.
  2. ఒడిశా శైలి దేవాలయాలు: భువనేశ్వర్‌లోని లింగరాజ దేవాలయం, పూరీలోని జగన్నాథ దేవాలయం, కోణార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ బ్లాక్ పగోడా (సూర్య దేవాలయం).
  3. గుజరాత్ మరియు రాజస్థాన్ శైలి: మోధేరా సూర్య దేవాలయం, మౌంట్ అబూలోని పాలరాతి దిల్వారా జైన దేవాలయం.
• కోటల నిర్మాణం (గిరి దుర్గాలు):
  1. రక్షణ కోసం అజేయమైన ఎత్తైన కొండలపై బ్రహ్మాండమైన కోటలను నిర్మించారు.
  2. చిత్తోర్‌గఢ్, కుంభల్‌గఢ్, రణథంబోర్, గ్వాలియర్, మెహ్రాన్‌గఢ్ కోటలు నాటి సైనిక నిర్మాణ ప్రతిభకు సజీవ సాక్ష్యాలు.