కాశ్మీర్ రాజవంశాలు మరియు కల్హణుని రాజతరంగిణి

ఉత్తర సరిహద్దులోని కాశ్మీర్ లోయను కార్కోట, ఉత్పల, లోహర అనే మూడు ముఖ్యమైన హిందూ రాజవంశాలు పాలించాయి.

• కార్కోట వంశం - లలితాదిత్య ముక్తపీడుడు:
  1. దుర్లభవర్థనుడు ఈ వంశ స్థాపకుడు.
  2. లలితాదిత్య ముక్తపీడుడు (క్రీ.శ. 724 - 760) కాశ్మీర్ చరిత్రలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యవాది; ఇతడిని 'కాశ్మీర్ అలెగ్జాండర్' అంటారు.
  3. ఈయన అనంతనాగ్ వద్ద ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన 'మార్తాండ సూర్య దేవాలయాన్ని' అత్యంత వైభవంగా నిర్మించాడు.
• ఉత్పల వంశం - అవంతివర్మ మరియు రాణి సుగంధ:
  1. అవంతివర్మన్ శాంతియుత పాలకుడు; ఈయన ఇంజనీర్ అయిన 'సుయ్య' సహాయంతో జీలం నదిపై ఆనకట్టలు కట్టి వ్యవసాయాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
• లోహర వంశం - రాణి దిద్దా:
  1. రాణి దిద్దా కాశ్మీర్‌ను సుమారు యాభై ఏళ్ల పాటు తిరుగులేని ధైర్యంతో పాలించిన మహిళా పాలకురాలు.
• కల్హణుని రాజతరంగిణి:
  1. క్రీ.శ. 1148-50 లో కల్హణుడు సంస్కృతంలో రాసిన 'రాజతరంగిణి' (రాజుల నది) భారతదేశంలో మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ చారిత్రక గ్రంథం.
  2. ఆధారాలు, శాసనాలు పరిశీలించి పక్షపాతం లేకుండా రాసిన మొట్టమొదటి నిజమైన చరిత్ర పుస్తకంగా ఇది ప్రపంచ గుర్తింపు పొందింది.