రెండు శతాబ్దాలకు పైగా భారతదేశాన్ని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా ఏలిన మొఘల్ సామ్రాజ్యం 18వ శతాబ్దంలో అంతర్గత కుట్రలు, బలహీన నాయకత్వం మరియు బ్రిటిష్ విస్తరణ వల్ల నామమాత్రంగా మారింది.
- పతనానికి ముఖ్య కారణాలు:
- ఔరంగజేబు మత ఛాందస విధానాలు మరియు సుదీర్ఘ దక్కన్ యుద్ధాలు.
- మలి మొఘల్ పాలకుల అసమర్థత, బలహీనమైన వ్యక్తిత్వాలు మరియు విలాస జీవితం.
- జాగీర్దారీ సంక్షోభం (జాగీర్ల కొరత వల్ల అమీర్ల మధ్య అంతర్గత కుట్రలు).
- మరాఠాలు, సిక్కులు, జాట్ల నిరంతర తిరుగుబాట్లు మరియు స్వతంత్ర ప్రాంతీయ రాజ్యాల ఆవిర్భావం.
- నాదిర్ షా, అహ్మద్ షా అబ్దాలీల విదేశీ దండయాత్రల వల్ల ఆర్థిక వెన్నెముక విరిగిపోవడం.
- బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రాజకీయ ఎదుగుదల (క్రీ.శ. 1764 బక్సార్ యుద్ధం తర్వాత రెండవ షా ఆలం పెన్షనర్గా మారడం).
- చివరి చక్రవర్తి - రెండవ బహదూర్ షా (బహదూర్ షా జాఫర్):
- 'జాఫర్' అనే కలం పేరుతో అద్భుతమైన ఉర్దూ గజల్స్ రాసిన కవి.
- క్రీ.శ. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు సమయంలో తిరుగుబాటుదారులు ఈయనను 'భారత చక్రవర్తి' (షహన్షాహ్-ఇ-హింద్)గా ప్రకటించారు.
- బ్రిటిష్ సేనాని లెఫ్టినెంట్ హడ్సన్ హుమాయూన్ సమాధి వద్ద బహదూర్ షాను బంధించాడు; ఆయన కుమారులను అక్కడే కాల్చి చంపాడు.
- బహదూర్ షాను బర్మా (మయన్మార్)లోని రంగూన్కు ప్రవాసానికి తరలించారు.
- క్రీ.శ. 1862లో రంగూన్ జైలులోనే బహదూర్ షా జాఫర్ మరణించడంతో భారతదేశంలో మొఘల్ వంశ పాలన శాశ్వతంగా ముగిసింది.