బ్రిటిష్ వారి మితిమీరిన జోక్యం నుండి విముక్తి పొందడానికి మరాఠా పాలకులు చేసిన చివరి నిరాశాపూరిత పోరాటమే మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం (1817 - 1818).
- యుద్ధ కారణాలు:
- బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ ఎల్ఫిన్స్టోన్ నియంత్రణను భరించలేక పీష్వా రెండవ బాజీరావ్ రహస్యంగా తిరుగుబాటుకు సిద్ధమయ్యాడు.
- గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ హేస్టింగ్స్ పిండారీలను అణచివేసే నెపంతో మరాఠా భూభాగాలపై సైన్యాలను మోహరించాడు.
- ప్రధాన యుద్ధాలు మరియు ఓటములు:
- ఖడ్కీ యుద్ధంలో పీష్వా సైన్యం ఓడిపోయింది; బ్రిటిష్ వారు పూణేను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
- సీతాబల్ది యుద్ధంలో భోంస్లే, మహీద్పూర్ యుద్ధంలో హోల్కర్ సైన్యాలు ఘోర పరాజయం పాలయ్యాయి.
- మరాఠా సామ్రాజ్య పతనం మరియు ఫలితాలు:
- 1818లో పీష్వా పదవిని బ్రిటిష్ వారు పూర్తిగా రద్దు చేశారు.
- రెండవ బాజీరావ్ను కాన్పూర్ సమీపంలోని బిథూర్ గ్రామానికి పంపి వార్షిక పింఛనుదారుడిగా మార్చారు.
- శివాజీ వంశస్థుడైన ప్రతాప్ సింగ్ను సతారాలో ఒక చిన్న సంస్థానానికి నామమాత్రపు రాజుగా కూర్చోబెట్టారు.
- దీంతో భారతదేశంలో మొఘలుల తర్వాత అత్యంత శక్తివంతంగా వెలుగొందిన మరాఠా సామ్రాజ్యం బ్రిటిష్ రాజ్ చేతిలో అంతమైంది.