శివాజీ భూమి ఆదాయ వ్యవస్థను రైత్వారీ పద్ధతిలో ప్రవేశపెట్టి, శత్రు భూభాగాలపై ప్రత్యేక పన్నులను విధించాడు.
- భూమి కొలత మరియు మాలిక్ అంబర్ పద్ధతి:
- అహ్మద్నగర్ మంత్రి మాలిక్ అంబర్ ప్రవేశపెట్టిన భూమి శిస్తు విధానాన్ని శివాజీ స్వీకరించాడు.
- భూమిని కొలవడానికి 'కాతీ' (వెదురు కర్ర) అనే ప్రమాణాన్ని ఉపయోగించాడు.
- మధ్యవర్తి జమీందార్ల పెత్తనాన్ని తొలగించి నేరుగా రైతులతోనే ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.
- పంట దిగుబడిలో ప్రారంభంలో 33%, కాలువల సౌకర్యం కల్పించిన తర్వాత 40% పన్నుగా వసూలు చేశాడు.
- చౌత్ (Chauth - 25% లేదా 1/4వ వంతు):
- పొరుగున ఉన్న మొఘల్, బీజాపూర్ ప్రాంతాలపై మరాఠాలు విధించే పన్ను.
- ఈ పన్ను చెల్లిస్తే ఆ ప్రాంతాన్ని మరాఠాలు దోచుకోకుండా, విదేశీ దాడుల నుండి రక్షణ ఇస్తారు.
- సర్దేశ్ముఖి (Sardeshmukhi - 10% లేదా 1/10వ వంతు):
- మహారాష్ట్రలోని వంశపారంపర్య దేశ్ముఖ్లందరికీ శివాజీయే సర్వోన్నత పెద్ద (సర్దేశ్ముఖ్) అనే చట్టబద్ధ హక్కుతో వసూలు చేసిన అదనపు పన్ను.