ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు ద్వితీయ మరియు తృతీయ స్థాయి ఆసుపత్రి చికిత్సల కోసం నగదు రహిత ఆరోగ్య బీమా రక్షణను అందించే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ రంగ హెల్త్ అస్యూరెన్స్ స్కీమ్ ఇది.
- ప్రారంభం & నేపథ్యం: ఈ పథకాన్ని 2018 సెప్టెంబర్ 23న జార్ఖండ్ రాజధాని రాంచీలో ప్రారంభించారు. దీనిని కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని 'నేషనల్ హెల్త్ అథారిటీ' (NHA) అమలు చేస్తుంది.
- బీమా రక్షణ పరిమితి: అర్హత గల ప్రతి పేద కుటుంబానికి సంవత్సరానికి ₹5 లక్షల వరకు సెకండరీ, టెర్షియరీ ఆసుపత్రి చికిత్సల ఖర్చును నగదు రహితంగా (Cashless & Paperless) అందిస్తారు. కుటుంబ సభ్యుల సంఖ్యపై లేదా వయస్సుపై ఎలాంటి పరిమితి లేదు.
- లబ్ధిదారుల ఎంపిక: 2011 సామాజిక, ఆర్థిక, కుల గణన (SECC-2011) డేటా ఆధారంగా గుర్తించిన గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లోని అట్టడుగు 40% జనాభా (సుమారు 12 కోట్ల కుటుంబాలు లేదా 55 కోట్ల మంది) లబ్ధిదారులుగా ఉంటారు.
- ఆయుష్మాన్ భారత్ రెండో స్తంభం: ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిర్లు (పూర్వపు హెల్త్ అండ్ వెల్నెస్ సెంటర్లు - HWCs) ద్వారా ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలు, ఉచిత నిత్యావసర ఔషధాలు మరియు పరీక్షలు అందించడం.
- వయోవృద్ధులకు విస్తరణ: 2024 సెప్టెంబర్లో తీసుకున్న నిర్ణయం ప్రకారం, ఆదాయ పరిధితో సంబంధం లేకుండా 70 ఏళ్లు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల దేశంలోని వయోవృద్ధులందరికీ అదనంగా ₹5 లక్షల ప్రత్యేక టాప్-అప్ కవరేజీని కల్పించారు.