మౌర్యుల పతనం తర్వాత దక్కన్ పీఠభూమిలో ఆవిర్భవించిన అత్యంత శక్తివంతమైన స్వదేశీ రాజవంశం శాతవాహనులు.
- వంశ స్థాపన మరియు రాజధానులు:
- పురాణాలలో వీరిని 'ఆంధ్రులు' అని, శాసనాలలో 'శాతవాహనులు' అని పేర్కొన్నారు.
- ఈ వంశ స్థాపకుడు శ్రీముఖుడు (సిముఖుడు).
- వీరి ప్రారంభ రాజధాని కోటిలింగాల (తెలంగాణ); ఆ తర్వాత ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్ - మహారాష్ట్ర), ధాన్యకటకం (అమరావతి - ఆంధ్రప్రదేశ్) లకు మార్చారు.
- వీరి అధికార భాష ప్రాకృతం; లిపి బ్రాహ్మీ లిపి.
- మొదటి శాతకర్ణి మరియు నాగానిక:
- శ్రీముఖుని తమ్ముడు కృష్ణుని తర్వాత మొదటి శాతకర్ణి అధికారంలోకి వచ్చాడు.
- ఇతడు శాతవాహనులలో తొలి గొప్ప విజేత; 'దక్షిణాపథపతి' అనే బిరుదు పొందాడు.
- రెండు అశ్వమేధ యాగాలు, ఒక రాజసూయ యాగం చేశాడు.
- మొదటి శాతకర్ణి భార్య దేవి నాగానిక మహారాష్ట్రలోని 'నానాఘాట్ శాసనాన్ని' వేయించింది.
- భారతదేశంలో బ్రాహ్మణులకు, బౌద్ధులకు భూదానాలు ఇచ్చినట్లు తెలిపే తొలి శాసనం నానాఘాట్ శాసనమే.