మౌర్యుల అనంతర యుగంలో పశ్చిమ కనుమలలోని నల్లరాతి కొండలను తొలిచి అద్భుతమైన బౌద్ధ గుహాలయాలను నిర్మించారు.
- చైత్యం మరియు విహారం మధ్య తేడా:
- చైత్యం (Chaitya): బౌద్ధ భిక్షువులు సామూహికంగా ప్రార్థనలు మరియు ధ్యానం చేసుకోవడానికి నిర్మించిన ప్రార్థనా మందిరం; దీని చివరన ఒక చిన్న స్తూపం ఉంటుంది.
- విహారం (Vihara): వర్షాకాలంలో బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించడానికి రాతి కొండల్లో తొలిచిన నివాస గదులు లేదా ఆశ్రమాలు.
- కార్లే చైత్యం (మహారాష్ట్ర - పూణే సమీపంలో):
- భారతదేశంలోనే రాతితో తొలిచిన అత్యంత పెద్దది, అత్యంత సుందరమైన చైత్యం కార్లే చైత్యం.
- దీనిని శాతవాహనుల కాలంలో నహపాణుడు మరియు గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణిల సహకారంతో వ్యాపారులు నిర్మించారు.
- దీని పైకప్పు చెక్కతో చేసినట్లే అర్ధచంద్రాకార దూలాలతో చెక్కబడి ఉంటుంది; గుహ ముఖద్వారం వద్ద మిథున శిల్పాలు మరియు సింహ స్తంభం ఉన్నాయి.
- ఇతర ప్రముఖ గుహా కేంద్రాలు:
- నాసిక్ (పాండవుల గుహలు), భజ, కొండనె, కన్హేరి (ముంబై సమీపంలో - 100 పైగా గుహలు కలవు).
- ఈ గుహాలయాల నిర్మాణానికి శ్రేణులు, రాజులు, మహిళలు పెద్ద ఎత్తున విరాళాలు ఇచ్చారు.