మౌర్యుల అనంతర యుగంలో బౌద్ధమతంలో విప్లవాత్మక మార్పులు వచ్చి భక్తి మరియు విగ్రహారాధన కేంద్రంగా మహాయానం స్థిరపడింది.
- మహాయాన బౌద్ధం ముఖ్య లక్షణాలు:
- పూర్వ బౌద్ధం (హీనయానం) లో బుద్ధుడిని ఒక గురువుగా భావించి పాదాలు, ధర్మచక్రం వంటి చిహ్నాలతో పూజించేవారు.
- మహాయానంలో బుద్ధుడిని దేవుడిగా కొలిచి విగ్రహాల రూపంలో పూజించడం ప్రారంభమైంది.
- తమ మోక్షం కంటే లోకంలోని సమస్త ప్రాణుల విముక్తి కోసం పాటుపడే కరుణామూర్తులైన 'బోధిసత్త్వుల' (ఉదాహరణకు: అవలోకితేశ్వరుడు, మంజుశ్రీ, మైత్రేయుడు) ఆరాధన మొదలైంది.
- రాబోయే భవిష్యత్ బుద్ధుడిగా 'మైత్రేయుడిని' భావించారు.
- సంస్కృత భాషను తమ మత గ్రంథాల భాషగా స్వీకరించారు.
- భాగవత మతం మరియు భక్తి ఉద్యమం:
- హిందూ మతంలో కూడా వాసుదేవ కృష్ణుని కేంద్రంగా చేసుకుని 'భాగవత మతం' లేదా 'పాంచరాత్ర సంప్రదాయం' విస్తరించింది.
- యజ్ఞాల కంటే భగవంతునిపై సంపూర్ణ శరణాగతి, నిస్వార్థ భక్తి ముఖ్యమని బోధించారు.
- విదేశీయులైన గ్రీకులు (హెలియోడోరస్), శకులు, కుషాణులు కూడా ఈ భక్తి మార్గానికి ఆకర్షితులై హిందూ, బౌద్ధ మతాలను స్వీకరించారు.