హర్యానాలోని థానేశ్వర్ (కురుక్షేత్ర జిల్లా) కేంద్రంగా పుష్యభూతి లేదా వర్ధన రాజవంశం ప్రారంభమైంది. వీరు ప్రారంభంలో గుప్త చక్రవర్తులకు సామంతులుగా వ్యవహరించి, హూణుల దండయాత్రల వల్ల గుప్తుల అధికారం బలహీనపడటంతో స్వతంత్రులయ్యారు.
- వంశ మూల పురుషుడు మరియు వ్యవస్థాపకుడు:
- బాణభట్టుని 'హర్షచరితం' ప్రకారం ఈ వంశ మూల పురుషుడు పుష్యభూతి; ఈయన పరమ శివభక్తుడు.
- ప్రారంభంలో నరవర్ధనుడు, రాజ్యవర్ధనుడు-1, ఆదిత్యవర్ధనుడు వంటి పాలకులు 'మహారాజ' అనే సాధారణ సామంత బిరుదులతో పాలించారు.
- ప్రభాకరవర్ధనుడు (క్రీ.శ. 580 - 605):
- ఈ వంశంలో మొట్టమొదటి సార్వభౌమ స్వతంత్ర పాలకుడు ప్రభాకరవర్ధనుడు.
- ఈయన 'పరమభట్టారక', 'మహారాజాధిరాజ' అనే సామ్రాజ్య బిరుదులను ధరించాడు.
- హూణులను అణచివేసినందుకు గాను 'హూణ హరిణ కేసరి' (హూణులనే జింకలను చీల్చిచెండాడే సింహం), సింధు దేశాన్ని గడగడలాడించిన వీరుడిగా బాణభట్టుడు ఈయన్ను కీర్తించాడు.
- సంతానం మరియు వైవాహిక వ్యూహం:
- ప్రభాకరవర్ధనుడు, యశోమతి దేవి దంపతులకు ఇద్దరు కుమారులు (రాజ్యవర్ధనుడు-2, హర్షవర్ధనుడు) మరియు ఒక కుమార్తె (రాజ్యశ్రీ) జన్మించారు.
- కనౌజ్ పాలకుడైన మౌఖరి రాజు గ్రహవర్మకు తన కుమార్తె రాజ్యశ్రీని ఇచ్చి వివాహం చేయడం ద్వారా ప్రభాకరవర్ధనుడు బలమైన రాజకీయ మైత్రిని నెలకొల్పాడు.