హర్షుని పరిపాలన ప్రాథమికంగా గుప్తుల నమూనాను అనుసరించినప్పటికీ, మరింత వికేంద్రీకృతమై, తీవ్రమైన భూస్వామ్య (Feudal) లక్షణాలను సంతరించుకుంది.
- కేంద్ర పాలన మరియు ముఖ్య అధికారులు:
- చక్రవర్తే పరిపాలనా రథసారథి; అయితే నిరంకుశంగా కాక ధర్మబద్ధంగా పాలన సాగించాడు.
- ముఖ్య అధికారులు: అవంతి (విదేశాంగ మరియు యుద్ధ మంత్రి), సింహనాదుడు (సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు), భండి (ప్రధాన కార్యదర్శి/మంత్రి), కుంతలుడు (అశ్వదళాధిపతి), స్కందగుప్తుడు (గజదళాధిపతి).
- ప్రాంతీయ మరియు స్థానిక విభాగాలు:
- భుక్తి (రాష్ట్రం): పాలకులు 'ఉపారికుడు' లేదా 'లోకపాలుడు'.
- విషయ (జిల్లా): పాలకులు 'విషయపతి'.
- పాఠక: తాలూకా లేదా మండల స్థాయి విభాగం.
- గ్రామ: కింది స్థాయి విభాగం; గ్రామాధికారిని 'గ్రామాక్షపటలిక' అనేవారు.
- ఆదాయ వనరులు మరియు నలుగురి విభజన పద్ధతి:
- భూమి శిస్తు పంట దిగుబడిలో 1/6వ వంతు ('భాగ') ఉండేది; వ్యాపారులపై 'శుల్క' వసూలు చేసేవారు.
- హ్యూయెన్ త్సాంగ్ ప్రకారం ప్రభుత్వ రాబడి నాలుగు సమాన భాగాలుగా ఖర్చు చేయబడేది: 1. ప్రభుత్వ పాలనా వ్యవహారాలు, 2. మంత్రులు మరియు ఉన్నతాధికారుల భత్యాలు, 3. మేధావులు, కళాకారుల పోషణ, 4. వివిధ మతాలకు, సన్యాసులకు దానధర్మాలు.
- భూస్వామ్య విస్తరణ (Feudalization):
- అధికారులకు, సైన్యాధ్యక్షులకు నగదు వేతనాల స్థానంలో భూములను జాగీర్లుగా ఇచ్చే విధానం విస్తరించింది. దీంతో సామంత రాజులు (మహాసామంత, మహారాజ) బలపడి కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని బలహీనపరిచారు.