మొదటి కుమారగుప్తునిచే స్థాపించబడిన నలంద విశ్వవిద్యాలయం హర్షవర్ధనుని కాలంలో తన స్వర్ణయుగాన్ని అనుభవించి ప్రపంచ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ విద్యాపీఠంగా విలసిల్లింది.
- హర్షుని ఆర్థిక పోషణ:
- నలంద బౌద్ధ భిక్షువులు, విద్యార్థుల ఆహార, వసతి అవసరాల కోసం హర్షవర్ధనుడు ఏకంగా 100 గ్రామాలను (కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం 200 గ్రామాలు) పన్ను రహిత దానంగా సమర్పించాడు.
- విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక కొత్త బౌద్ధ విహారాలు, రాగి స్తూపాలు మరియు విస్తారమైన గ్రంథాలయ భవనాలను నిర్మించాడు.
- విద్యా ప్రమాణాలు మరియు ఆచార్యులు:
- నలంద ప్రధానంగా 'మహాయాన బౌద్ధ మత' విశ్వవిద్యాలయం; అయినప్పటికీ వేదాలు, తర్కం, వ్యాకరణం, వైద్యం మరియు ఖగోళ శాస్త్రాలను కూడా బోధించేవారు.
- ప్రవేశం అత్యంత కఠినంగా ఉండేది; ప్రవేశ ద్వారం వద్ద 'ద్వారపండితుడు' అడిగే ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చిన 20-30% మంది మేధావులకు మాత్రమే ప్రవేశం లభించేది.
- హ్యూయెన్ త్సాంగ్ ఇక్కడ సుమారు 5 సంవత్సరాలు ఉండి ప్రముఖ ఆచార్యుడైన 'శీలభద్రుని' (కులపతి) మార్గదర్శకత్వంలో యోగాచార తత్వశాస్త్రాన్ని లోతుగా అభ్యసించాడు.
- నలందలోని 'ధర్మగంజ్' అనే ప్రఖ్యాత గ్రంథాలయంలో రత్నసాగర, రత్నోదధి, రత్నరంజక అనే మూడు భారీ బహుళ అంతస్తుల భవనాలు ఉండేవి.