చైనాతో అంతర్జాతీయ దౌత్య సంబంధాలు

హర్షవర్ధనుడు అంతర్జాతీయ దౌత్య రంగంలో దూరదృష్టిని ప్రదర్శిస్తూ సమకాలీన చైనా టాంగ్ (Tang) రాజవంశంతో ఉన్నత స్థాయి రాయబార సంబంధాలను నడిపాడు.

• రాయబార బృందాల రాకపోకలు (క్రీ.శ. 641 - 648):
  1. హ్యూయెన్ త్సాంగ్ ద్వారా చైనా గొప్పతనాన్ని తెలుసుకున్న హర్షుడు క్రీ.శ. 641 లో ఒక బ్రాహ్మణ రాయబారిని చైనా చక్రవర్తి తై-త్సుంగ్ (Tai-Tsung) ఆస్థానానికి కానుకలతో పంపాడు.
  2. దీనికి ప్రతిస్పందనగా చైనా చక్రవర్తి హర్షుని దర్బారుకు వరుసగా మూడు అధికారిక రాయబార బృందాలను పంపాడు.
• వాంగ్-హియున్-త్సే (Wang-Hiuen-Tse) మిషన్లు:
  1. క్రీ.శ. 643 లో లియాంగ్-హోయ్-కింగ్ నేతృత్వంలో తొలి చైనా బృందం వచ్చింది.
  2. క్రీ.శ. 645 లో ప్రముఖ చైనా దౌత్యవేత్త 'వాంగ్-హియున్-త్సే' నేతృత్వంలో రెండవ రాయబార బృందం కనౌజ్ చేరుకుంది.
  3. క్రీ.శ. 648 లో వాంగ్-హియున్-త్సే మూడవసారి భారతదేశానికి వచ్చే సమయానికి హర్షుడు మరణించి ఉన్నాడు.
• అరుణాశ్వుని తిరుగుబాటు మరియు చైనా దాడి:
  1. హర్షుని మరణానంతరం ఆయన మంత్రి అరుణాశ్వుడు (Arunashva) సింహాసనాన్ని ఆక్రమించి, చైనా రాయబారి వాంగ్-హియున్-త్సే బృందంపై దాడి చేసి దోచుకున్నాడు.
  2. వాంగ్-హియున్-త్సే నేపాల్‌కు పారిపోయి, నేపాల్ మరియు టిబెట్ రాజుల నుండి 12,000 మంది సైన్యాన్ని సేకరించి కనౌజ్‌పై మెరుపు దాడి చేశాడు.
  3. అరుణాశ్వుడిని బంధించి సంకెళ్లతో చైనాకు బందీగా తీసుకువెళ్లడంతో కనౌజ్ పాలన ముగిసింది.