హర్షవర్ధనుడు కేవలం అజేయ పాలకుడే కాక, సంస్కృత సాహిత్యంలో నిష్ణాతుడైన విద్వాంసుడు, కవి మరియు అద్భుత నాటకకర్త.
- హర్షుని మూడు ప్రసిద్ధ నాటకాలు:
- రత్నావళి: వత్సరాజ ఉదయనుడు మరియు సింహళ రాకుమారి రత్నావళిల శృంగార ప్రణయ నాటకం; సంస్కృత నాటక రంగంలో అత్యంత సాంకేతిక పరిపూర్ణత కలిగిన నాటకంగా గుర్తింపు పొందింది[cite: 1].
- ప్రియదర్శిక: ఉదయనుడు మరియు అంగరాజకుమారి ప్రియదర్శికల ప్రేమ కథను వివరించే రమణీయ నాటకం[cite: 1].
- నాగానందం: బోధిసత్వుడైన జీమూతవాహనుడు పాముల జాతిని (నాగులను) గరుత్మంతుని బారి నుండి కాపాడటానికి తన శరీరాన్ని త్యాగం చేసిన బౌద్ధ జాతక కథాంశంతో కూడిన నాటకం; ఇది శాంత మరియు కరుణ రసాల మేళవింపు[cite: 1].
- రచయిత వివాదం మరియు ధావకుడు:
- కావ్యప్రకాశ కర్త మమ్మటుని అభిప్రాయం ప్రకారం, 'ధావకుడు' అనే కవి హర్షుని వద్ద ధనం తీసుకుని ఆయన పేరుతో ఈ నాటకాలను ప్రచారంలోకి తెచ్చాడనే ఒక వాదన ఉన్నప్పటికీ, సమకాలీన బాణభట్టుడు హర్షుని సాహిత్య ప్రతిభను ప్రశంసించాడు.
- సాహిత్యకారులకు ఆశ్రయం:
- హర్షుడు తన రాజ్యంలో 1/4వ వంతు ఆదాయాన్ని సాహిత్య, కళాకారుల పోషణకే కేటాయించాడు.