కళ్యాణి కళ్యాణ చాళుక్యులు - విక్రమాదిత్య-VI

రాష్ట్రకూటుల పతనం తర్వాత కర్ణాటకలోని కళ్యాణి (నేటి బసవకళ్యాణ్) కేంద్రంగా పశ్చిమ చాళుక్యులు తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు.

• వంశ పునరుద్ధరణ:
  1. క్రీ.శ. 973 లో రెండవ తైలపుడు చివరి రాష్ట్రకూట పాలకుడైన కర్క-II ని ఓడించి రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
  2. మొదటి సోమేశ్వరుడు రాజధానిని మాన్యఖేటం నుండి కళ్యాణికి మార్చాడు.
• ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు (క్రీ.శ. 1076 - 1126):
  1. కళ్యాణి చాళుక్యులలో అత్యంత ప్రసిద్ధ చక్రవర్తి.
  2. తన పట్టాభిషేక జ్ఞాపకార్థం క్రీ.శ. 1076 లో శక యుగానికి బదులుగా 'చాళుక్య-విక్రమ శకం' ప్రారంభించాడు.
  3. ఇతని ఆస్థానంలో కాశ్మీర కవి బిల్హణుడు ఆశ్రయం పొందాడు; బిల్హణుడు తన పోషకుడైన రాజుపై 'విక్రమాంకదేవ చరితం' అనే చారిత్రక కావ్యాన్ని రాశాడు.
  4. ప్రసిద్ధ హిందూ న్యాయశాస్త్ర గ్రంథమైన 'మితాక్షర' (యాజ్ఞవల్క్య స్మృతిపై వ్యాఖ్యానం) రచించిన విజ్ఞానేశ్వరుడు కూడా ఆరవ విక్రమాదిత్యుని ఆస్థానంలోనే ఉన్నాడు.
• సాహిత్య వికాసం:
  1. మూడవ సోమేశ్వరుడు 'మానసోల్లాస' లేదా 'అభిలషితార్థ చింతామణి' అనే ప్రాచీన విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని (Encyclopedia) సంస్కృతంలో రచించాడు.