ఉత్తర భారతదేశంలో భక్తి ఉద్యమం ప్రధానంగా రెండు వేర్వేరు ఆలోచనా ధోరణులలో వికసించింది. అవే సగుణ భక్తి మరియు నిర్గుణ భక్తి.
- నిర్గుణ భక్తి (రూపం లేని భగవంతుడు):
- భగవంతుడికి రూపం, అవతారాలు, గుణాలు ఉండవని నమ్మారు.
- విగ్రహారాధనను, యజ్ఞాలను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.
- హృదయంలోనే దేవుడిని దర్శించాలని, సత్యం మరియు ప్రేమే దేవుడని బోధించారు.
- ముఖ్యమైన నిర్గుణ సాధువులు: కబీర్, గురునానక్, రవిదాస్ (రైదాస్), దాదూ దయాళ్.
- సగుణ భక్తి (రూపం కలిగిన భగవంతుడు):
- భగవంతుడు నిర్దిష్ట మానవ రూపంలో, అవతారాలలో దర్శనమిస్తాడని నమ్మారు.
- రాముడు, కృష్ణుడి విగ్రహాలను పూజించారు; ఆలయాలలో కీర్తనలు పాడారు.
- ముఖ్యమైన సగుణ సాధువులు: తులసీదాస్, సూర్ దాస్, మీరాబాయి, చైతన్య మహాప్రభు, శంకర్దేవ్.