భారత రాష్ట్రపతిని ఎలా ఎన్నుకుంటారు? ఓటు విలువ, కోటా, ఏక ఓటు బదిలీ పద్ధతి

భారత రాష్ట్రపతిని ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోరు. ఆర్టికల్ 54 ప్రకారం పార్లమెంట్ ఉభయ సభల ఎన్నికైన సభ్యులు, రాష్ట్రాల శాసనసభల (ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి సహా) ఎన్నికైన సభ్యులతో ఏర్పడిన ఎన్నికల గణం (ఎలక్టోరల్ కాలేజ్) రాష్ట్రపతిని ఎన్నుకుంటుంది. ఆర్టికల్ 55 ప్రకారం ఈ ఎన్నిక ఏక ఓటు బదిలీ పద్ధతి ద్వారా దామాషా ప్రాతినిధ్య విధానంలో, రహస్య బ్యాలెట్‌తో జరుగుతుంది; ప్రతి సభ్యుడి ఓటుకు జనాభా ఆధారంగా ఒక విలువ ఉంటుంది.

ఆర్టికల్స్ పాఠం న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ లెజిస్లేటివ్ విభాగం ప్రచురించిన రాజ్యాంగ భాగాలు నుంచి, ఎన్నిక నిర్వహణ వివరాలు భారత ఎన్నికల సంఘం 2022 ప్రెస్ నోట్ నుంచి తీసుకున్నవి.

రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు సంబంధించిన ఆర్టికల్స్

ఆర్టికల్	విషయం
52	భారతదేశానికి ఒక రాష్ట్రపతి ఉంటారు
54	ఎన్నికల గణం: ఎవరు ఓటు వేస్తారు
55	ఎన్నిక విధానం: ఓటు విలువ, ఏక ఓటు బదిలీ, రహస్య బ్యాలెట్
56	పదవీకాలం ఐదు సంవత్సరాలు, రాజీనామా, అభిశంసన
57	తిరిగి ఎన్నికకు అర్హత
58	అర్హతలు: పౌరసత్వం, 35 సంవత్సరాలు, లాభదాయక పదవి ఉండకూడదు
59	పదవి నిబంధనలు: చట్టసభ సభ్యత్వం ఉండకూడదు
62	ఖాళీ ఏర్పడితే ఎన్నిక ఎప్పటిలోగా జరగాలి
71	ఎన్నిక వివాదాలు: సుప్రీంకోర్టు

ఎన్నికల గణం (ఆర్టికల్ 54)

ఓటు హక్కు ఉన్నవారు

• లోక్‌సభ, రాజ్యసభల ఎన్నికైన సభ్యులు, రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులు.
• రాజ్యాంగం (70వ సవరణ) చట్టం, 1992 ఆర్టికల్ 54 కు ఒక వివరణ చేర్చింది; ఇది 1-6-1995 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. దాని ప్రకారం ఆర్టికల్ 54, 55 లలో “రాష్ట్రం” అంటే ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతం కూడా.

ఓటు హక్కు లేనివారు

• ఎన్నికల సంఘం ప్రెస్ నోట్ ప్రకారం రాజ్యసభ, లోక్‌సభ, శాసనసభల నామినేటెడ్ సభ్యులు ఎన్నికల గణంలో ఉండరు. శాసనమండలి సభ్యులు (MLCs) కూడా ఓటర్లు కారు.
• ఎన్నికల సంఘం ఈ-పుస్తకం రాజ్యసభలోని 12 మంది నామినేటెడ్ సభ్యులు ఓటు వేయరని ప్రత్యేకంగా చెబుతుంది. శాసనమండలి ఉన్న రాష్ట్రాల్లోనూ మండలి సభ్యులకు ఈ ఎన్నికలో ఓటు లేదు.

జమ్మూ కాశ్మీర్ ఉదాహరణ

• PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ ప్రకారం 2022 ఎన్నికలో జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ లేకపోవడంతో ఆ 87 మంది MLA లను మొత్తం 4,120 నుంచి తీసివేశారు. దాంతో 4,033 మంది MLA లు మిగిలారు.
• శాసనసభ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మొదట ఎన్నికల గణంలో లేవని, 1992 సవరణతోనే ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి చేరాయని PRS వివరిస్తుంది. జమ్మూ కాశ్మీర్ UT సభ్యులు ఓటు వేయాలంటే అలాంటి రాజ్యాంగ సవరణే అవసరమని కూడా చెబుతుంది.

ఓటు విలువ లెక్క (ఆర్టికల్ 55)

ఓటు విలువ ఎందుకు

• ఆర్టికల్ 55(1) ప్రకారం వీలైనంత వరకు వివిధ రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్య స్థాయిలో ఏకరూపత ఉండాలి. ఆర్టికల్ 55(2) రాష్ట్రాల మధ్య ఏకరూపతతో పాటు, రాష్ట్రాలన్నింటికీ, కేంద్రానికీ (యూనియన్) మధ్య సమానత్వం కూడా కోరుతుంది.
• అందుకే ఎన్నికల సంఘం ఈ-పుస్తకం ప్రకారం ఉత్తరప్రదేశ్ MLA ఓటు విలువ 208, సిక్కిం MLA ఓటు విలువ 7.

MLA ఓటు విలువ సూత్రం

• ఆర్టికల్ 55(2)(a): రాష్ట్ర జనాభాను శాసనసభలోని మొత్తం ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్యతో భాగించాలి. ఆ భాగఫలంలో వెయ్యి ఎన్నిసార్లు ఉందో అన్ని ఓట్లు ఒక్కో MLA కు వస్తాయి.
• ఆర్టికల్ 55(2)(b): వెయ్యి గుణిజాలు తీసుకున్న తర్వాత మిగిలిన శేషం 500 కంటే తక్కువ కాకపోతే ఓటు విలువకు ఒకటి కలుపుతారు.

MP ఓటు విలువ సూత్రం

• ఆర్టికల్ 55(2)(c): అన్ని రాష్ట్రాల MLA ఓట్ల మొత్తం విలువను పార్లమెంట్ ఉభయ సభల ఎన్నికైన సభ్యుల మొత్తం సంఖ్యతో భాగించాలి. సగం కంటే ఎక్కువ ఉన్న భిన్నాన్ని ఒకటిగా లెక్కిస్తారు, మిగతా భిన్నాలను వదిలేస్తారు.
• దీనివల్ల MP ల ఓట్ల మొత్తం విలువ, MLA ల ఓట్ల మొత్తం విలువ దాదాపు సమానంగా ఉంటాయి. 2022 లో MLA ల మొత్తం విలువ 543231, MP ల మొత్తం విలువ 543200, మొత్తం 1086431 అని ఎన్నికల సంఘం ప్రెస్ నోట్ ప్రకటించింది.

వాడే జనాభా లెక్కలు

• ఆర్టికల్ 55 వివరణ ప్రకారం “జనాభా” అంటే చివరి జనాభా లెక్కల జనాభా. అయితే 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురితమయ్యే వరకు దాన్ని 1971 జనాభా లెక్కలుగానే చదవాలి.
• ఈ వివరణను రాజ్యాంగం (42వ సవరణ) చట్టం, 1976 చేర్చింది; అప్పుడు గడువు సంవత్సరం 2000. రాజ్యాంగం (84వ సవరణ) చట్టం, 2001 “2000” స్థానంలో “2026” అని మార్చింది.

ఒక ఉదాహరణ: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ MLA ఓటు విలువ

PRS పట్టికలోని 1971 జనాభా గణాంకాలతో ఆర్టికల్ 55 సూత్రం ఇలా పనిచేస్తుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్

• 1971 జనాభా 2,78,00,586, శాసనసభ ఎన్నికైన స్థానాలు 175. భాగిస్తే 27800586 ÷ 175 = 158860.49 వస్తుంది.
• ఇందులో వెయ్యి గుణిజాలు 158, శేషం 860. శేషం 500 కంటే తక్కువ కాదు కాబట్టి ఒకటి కలిపి ఓటు విలువ 159.
• రాష్ట్ర మొత్తం విలువ 159 × 175 = 27825. PRS పట్టికలోనూ ఆంధ్రప్రదేశ్ మొత్తం 27,825 గానే ఉంది.

తెలంగాణ

• 1971 జనాభా 1,57,02,122, స్థానాలు 119. భాగఫలం 131950.6; వెయ్యి గుణిజాలు 131, శేషం 950.
• శేషం 500 దాటింది కాబట్టి ఓటు విలువ 132. రాష్ట్ర మొత్తం 132 × 119 = 15708.

ఒక MP

• 2022 లో MLA ల మొత్తం విలువ 543231, ఎన్నికైన MP లు 776. భాగిస్తే 700.04 వస్తుంది.
• భిన్నం సగం కంటే తక్కువ కాబట్టి వదిలేస్తారు; ఒక MP ఓటు విలువ 700. 700 × 776 = 543,200.
• 2017 లో MP ఓటు విలువ 708. జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ లేకపోవడంతో MLA ల మొత్తం విలువ 549,495 నుంచి 6,264 తగ్గి 543,231 కావడం వల్ల 2022 లో అది 700 కి తగ్గింది.

ఓటింగ్, లెక్కింపు: ఏక ఓటు బదిలీ పద్ధతి

ప్రాధాన్యతల గుర్తింపు

• బ్యాలెట్‌పై అభ్యర్థుల పేర్ల ముందు ఓటరు 1, 2, 3 అంటూ ప్రాధాన్యతలు గుర్తిస్తారు. అంకెలు భారతీయ అంకెల అంతర్జాతీయ రూపంలో, రోమన్ రూపంలో లేదా గుర్తింపు పొందిన భారతీయ భాషలో రాయవచ్చు; మాటల్లో రాయకూడదు.
• మొదటి ప్రాధాన్యత గుర్తించడం తప్పనిసరి; అది లేకపోతే బ్యాలెట్ చెల్లదు. మిగతా ప్రాధాన్యతలు ఐచ్ఛికం, అభ్యర్థులు ఎంతమందో అన్ని ప్రాధాన్యతలు ఇవ్వవచ్చు.
• ఎన్నికల సంఘం ఇచ్చే ప్రత్యేక పెన్నుతోనే గుర్తించాలి. వేరే పెన్ను వాడితే లెక్కింపు సమయంలో ఆ ఓటు చెల్లదు.

కోటా

• గెలవాలంటే చెల్లిన ఓట్ల మొత్తం విలువలో సగం కంటే ఎక్కువ రావాలి; దీన్నే కోటా అంటారు. కోటా = (చెల్లిన ఓట్ల మొత్తం విలువ) ÷ 2 + 1.
• ఉదాహరణకు చెల్లిన ఓట్ల మొత్తం విలువ 1000 అనుకుంటే కోటా 501.

లెక్కింపు రౌండ్లు

• మొదటి రౌండ్‌లో ప్రతి బ్యాలెట్‌లోని మొదటి ప్రాధాన్యతనే లెక్కిస్తారు. ఎవరికైనా కోటా వస్తే వారిని విజేతగా ప్రకటిస్తారు.
• ఎవరికీ కోటా రాకపోతే అతి తక్కువ ఓట్లు వచ్చిన అభ్యర్థిని తొలగించి, ఆ బ్యాలెట్లను వాటిపై ఉన్న రెండో ప్రాధాన్యత అభ్యర్థులకు బదిలీ చేస్తారు. ఒక్క అభ్యర్థి కోటా దాటే వరకు ఇది కొనసాగుతుంది.
• తర్వాతి ప్రాధాన్యత గుర్తించని బ్యాలెట్‌ను “ఎగ్జాస్టెడ్ బ్యాలెట్”గా భావించి తర్వాతి రౌండ్లలో లెక్కించరు.
• ఎన్నికల సంఘం ఈ-పుస్తకం ప్రకారం మొదటి రౌండ్‌లో ఎవరికీ కోటా రాని ఏకైక సందర్భం V. V. గిరిని ఎన్నుకున్న ఐదో రాష్ట్రపతి ఎన్నిక. రెండో ప్రాధాన్యత ఓట్లు లెక్కించిన తర్వాత 8,36,337 ఓట్లలో 4,20,077 సాధించి ఆయన గెలిచారు.

రహస్య బ్యాలెట్, విప్ లేదు

• రాజ్యాంగమే రహస్య బ్యాలెట్ నిర్దేశించింది కాబట్టి బ్యాలెట్‌ను ఎవరికీ చూపకూడదు. ఓటింగ్ విధానం ఉల్లంఘిస్తే ప్రిసైడింగ్ అధికారి ఆ బ్యాలెట్‌ను రద్దు చేస్తారు.
• ఈ ఎన్నికలో రాజకీయ పార్టీలు తమ MP లు, MLA లకు విప్ జారీ చేయలేవని ఎన్నికల సంఘం స్పష్టం చేసింది.

ఎన్నిక నిర్వహణ: నోటిఫికేషన్ నుంచి ప్రమాణం వరకు

నిర్వహణ అధికారం

• ఆర్టికల్ 324, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల చట్టం 1952, ఆ ఎన్నికల నిబంధనలు 1974 కలిపి ఈ ఎన్నికపై పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ అధికారాన్ని ఎన్నికల సంఘానికి ఇస్తాయి.
• కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సంప్రదించి లోక్‌సభ, రాజ్యసభ సెక్రటరీ జనరల్‌లలో ఒకరిని వంతుల వారీగా రిటర్నింగ్ అధికారిగా నియమిస్తారు. 2022 లో రాజ్యసభ సెక్రటరీ జనరల్ రిటర్నింగ్ అధికారి; రాష్ట్ర రాజధానుల్లో అసిస్టెంట్ రిటర్నింగ్ అధికారులు ఉంటారు.

నామినేషన్

• నామినేషన్ పత్రంపై కనీసం 50 మంది ఓటర్లు ప్రతిపాదకులుగా, మరో 50 మంది బలపరిచేవారిగా సంతకం చేయాలి. ఒక ఓటరు ఒక అభ్యర్థికి చెందిన ఒక నామినేషన్ పత్రంపైనే సంతకం చేయగలరు (సెక్షన్ 5B(5)).
• ఒక అభ్యర్థి గరిష్ఠంగా నాలుగు నామినేషన్ పత్రాలు వేయవచ్చు. ధరావతు రూ. 15,000; నామినేషన్‌ను న్యూఢిల్లీలోని రిటర్నింగ్ అధికారికే ఇవ్వాలి.

సమయం

• 1952 చట్టం సెక్షన్ 4(3) ప్రకారం పదవీకాలం ముగియడానికి ముందు 60వ రోజున లేదా ఆ తర్వాత నోటిఫికేషన్ జారీ చేస్తారు. ఆర్టికల్ 62(1) ప్రకారం ప్రస్తుత రాష్ట్రపతి పదవీకాలం ముగిసేలోపే ఎన్నిక పూర్తి కావాలి.
• 2022 షెడ్యూల్: రామ్‌నాథ్ కోవింద్ పదవీకాలం 24 జూలై 2022 తో ముగుస్తుండగా 15 జూన్ 2022 న నోటిఫికేషన్, 18 జూలై 2022 న పోలింగ్, 21 జూలై 2022 న లెక్కింపు జరిగాయి.
• పోలింగ్ పార్లమెంట్ భవనంలో, రాష్ట్ర శాసనసభల ప్రాంగణాల్లో జరుగుతుంది; లెక్కింపు న్యూఢిల్లీలో రిటర్నింగ్ అధికారి పర్యవేక్షణలో జరుగుతుంది. ఇది పరోక్ష ఎన్నిక కాబట్టి బ్యానర్లు, పోస్టర్లతో సాధారణ ప్రచారం ఉండదు.

2022 ఫలితం

• ఎన్నికల సంఘం ఫలితాల ప్రెస్ నోట్ ప్రకారం ఓటు హక్కు ఉన్న 4796 మంది (771 MP లు, 4025 MLA లు) లో 4754 మంది ఓటు వేశారు.
• 21 జూలై 2022 న ద్రౌపది ముర్ము ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు; ఆమె 15వ రాష్ట్రపతి. ప్రమాణ స్వీకారం 25 జూలై 2022 న జరిగింది.

అర్హతలు, పదవీకాలం, ఖాళీ

అర్హతలు (ఆర్టికల్ 58)

• భారత పౌరుడై ఉండాలి, 35 సంవత్సరాల వయసు పూర్తి కావాలి, లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నిక కావడానికి అర్హత ఉండాలి.
• కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల కింద లేదా స్థానిక సంస్థల కింద లాభదాయక పదవిలో ఉంటే అనర్హులు. అయితే రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, గవర్నర్, కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర మంత్రి పదవులను లాభదాయక పదవులుగా పరిగణించరు.

చట్టసభ సభ్యత్వం (ఆర్టికల్ 59)

• రాష్ట్రపతి పార్లమెంట్ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభలో సభ్యుడిగా ఉండకూడదు. సభ్యుడే రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైతే, పదవి చేపట్టిన రోజున ఆ స్థానం ఖాళీ అయినట్లు భావిస్తారు.

పదవీకాలం (ఆర్టికల్ 56, 57)

• పదవి చేపట్టిన రోజు నుంచి ఐదు సంవత్సరాలు. ఉపరాష్ట్రపతికి రాతపూర్వకంగా రాజీనామా ఇవ్వవచ్చు; ఉపరాష్ట్రపతి దాన్ని వెంటనే లోక్‌సభ స్పీకర్‌కు తెలియజేస్తారు.
• రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనకు ఆర్టికల్ 61 ప్రకారం అభిశంసన ద్వారా తొలగించవచ్చు. పదవీకాలం ముగిసినా వారసుడు పదవి చేపట్టే వరకు కొనసాగుతారు; ఆర్టికల్ 57 ప్రకారం తిరిగి ఎన్నికకు అర్హులు.

మధ్యలో ఖాళీ (ఆర్టికల్ 62(2))

• మరణం, రాజీనామా, తొలగింపు వంటి కారణాలతో ఖాళీ ఏర్పడితే వీలైనంత త్వరగా, ఏ సందర్భంలోనూ ఆరు నెలల్లోపే ఎన్నిక జరగాలి.
• అలా ఎన్నికైన వ్యక్తి పదవి చేపట్టిన రోజు నుంచి పూర్తి ఐదు సంవత్సరాలు ఉంటారు.

ఎన్నిక వివాదాలు (ఆర్టికల్ 71)

• రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలకు సంబంధించిన అన్ని సందేహాలు, వివాదాలను సుప్రీంకోర్టు విచారించి నిర్ణయిస్తుంది; దాని నిర్ణయమే అంతిమం. ప్రస్తుత ఆర్టికల్ 71 ను రాజ్యాంగం (44వ సవరణ) చట్టం, 1978 ప్రతిక్షేపించింది.
• ఎన్నిక చెల్లదని సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించినా, ఆ తీర్పు తేదీకి ముందు ఆ వ్యక్తి రాష్ట్రపతిగా చేసిన పనులు చెల్లుబాటులోనే ఉంటాయి.
• ఎన్నికల గణంలో ఏ కారణంతోనైనా ఖాళీలు ఉన్నాయనే ఆధారంతో ఎన్నికను ప్రశ్నించలేరు (ఆర్టికల్ 71(4)).
• 1952 చట్టం సెక్షన్ 18 ప్రకారం గెలిచిన అభ్యర్థి లేదా ఆయన అనుమతితో ఎవరైనా లంచం, అనుచిత ప్రభావానికి పాల్పడితే ఎన్నికల పిటిషన్‌లో సుప్రీంకోర్టు ఆ ఎన్నికను రద్దు చేయవచ్చు.

16వ ఎన్నిక, 15వ రాష్ట్రపతి

2022 ప్రెస్ నోట్ దాన్ని 16వ రాష్ట్రపతి ఎన్నిక అంటుంది, ఫలితాల నోట్ ద్రౌపది ముర్మును 15వ రాష్ట్రపతి అంటుంది. ఎన్నికల సంఖ్య, వ్యక్తుల సంఖ్య వేర్వేరు కాబట్టి రెండూ సరైనవే.

మూలాల మధ్య తేడాలు

ఓటర్ల సంఖ్యలో రెండు అంకెలు కనిపిస్తాయి. PRS లెక్క ప్రకారం 776 MP లు, 4,033 MLA లు కలిసి 4,809 మంది. ఎన్నికల సంఘం ఫలితాల నోట్ మాత్రం పోలింగ్ రోజు ఓటు హక్కు ఉన్నవారిని 4796 (771 MP లు, 4025 MLA లు) గా చెబుతుంది; ఈ తేడాకు కారణాన్ని నోట్ చెప్పలేదు. అలాగే ఎన్నికల సంఘం ఈ-పుస్తకం 1971 జనాభాను కొనసాగించిన సవరణ “2002 లో” ఆమోదం పొందిందని రాస్తుంది, రాజ్యాంగ పాఠం దాన్ని “84వ సవరణ చట్టం, 2001” గా పేర్కొంటుంది. పరీక్షలో రాజ్యాంగ పాఠంలోని పేరునే రాయండి.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా సూచన: ఆర్టికల్ 55 ను బట్టీ పట్టకండి. ఆంధ్రప్రదేశ్ లెక్కను (27800586 ÷ 175 → 159) ఒకసారి పేపర్‌పై చేస్తే శేషం నియమం, MP భిన్నం నియమం, 1971 జనాభా ఎందుకు అనే మూడింటికీ జవాబు దొరుకుతుంది. రాష్ట్రపతి అధికారాల పక్కన రాష్ట్ర స్థాయిలో గవర్నర్ నియామకం ఎలా భిన్నమో గవర్నర్ నియామకం, అధికారాలు లో చూడండి. ఈ ఆర్టికల్స్‌ను మిగతా వాటితో కలిపి గుర్తుంచుకోవడానికి ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్, సవరణల సంఖ్యల కోసం ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సవరణలు ఉపయోగపడతాయి.

పరిమితి: ఈ వ్యాసం ఎన్నిక విధానానికే పరిమితం; అభిశంసన విధానం (ఆర్టికల్ 61), రాష్ట్రపతి అధికారాలు ఇందులో లేవు. రాష్ట్రాల వారీ ఓటు విలువలు 1971 జనాభా, ప్రస్తుత స్థానాల సంఖ్యపై ఆధారపడతాయి; 2026 తర్వాతి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురితమైతే లేదా ఏ రాష్ట్ర శాసనసభ స్థానాలైనా మారితే ఈ అంకెలు మారతాయి. మరిన్ని రాజ్యాంగ అంశాల కోసం పాలిటీ విభాగం చూడండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. కింది వారిలో రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఓటు వేసే హక్కు ఉన్నది ఎవరికి? (A) రాజ్యసభకు నామినేట్ అయిన సభ్యుడు (B) తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యుడు (C) పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికైన సభ్యుడు (D) ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి సభ్యుడు

సమాధానం

(C) పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికైన సభ్యుడు. ఆర్టికల్ 54 ఎన్నికల గణంలో పార్లమెంట్ ఉభయ సభలు, రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులను మాత్రమే చేర్చింది. 70వ సవరణ చట్టం, 1992 చేర్చిన వివరణ ప్రకారం ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి కూడా ఈ ఆర్టికల్ కోసం “రాష్ట్రాలే”, కాబట్టి పుదుచ్చేరి MLA ఓటరు. రాజ్యసభ నామినేటెడ్ సభ్యుడు ఎంపీ అయినా ఎన్నికైన సభ్యుడు కాదు కాబట్టి ఓటు లేదు. శాసనమండలి సభ్యులు శాసనసభ సభ్యులు కారు; ఎన్నికల సంఘం వారిని ఓటర్ల జాబితా నుంచి స్పష్టంగా మినహాయించింది.

2. 1971 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభా 2,78,00,586, శాసనసభ స్థానాలు 175. ఆర్టికల్ 55(2) ప్రకారం ఒక ఆంధ్రప్రదేశ్ MLA ఓటు విలువ ఎంత? (A) 158 (B) 132 (C) 208 (D) 159

సమాధానం

(D) 159. జనాభాను స్థానాలతో భాగిస్తే 158860.49 వస్తుంది; అందులో వెయ్యి గుణిజాలు 158, శేషం 860. ఆర్టికల్ 55(2)(b) ప్రకారం శేషం 500 కంటే తక్కువ కాకపోతే ఓటు విలువకు ఒకటి కలపాలి, అందుకే 159. శేషం నియమం మర్చిపోయి కేవలం వెయ్యి గుణిజాలే తీసుకుంటే 158 అనే తప్పు జవాబు వస్తుంది. 132 తెలంగాణ MLA విలువ, 208 ఉత్తరప్రదేశ్ MLA విలువ.

3. 2017 లో 708 గా ఉన్న ఒక MP ఓటు విలువ 2022 ఎన్నికలో 700 కి తగ్గడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి? (A) ఓటు విలువకు 1971 బదులు 2001 జనాభా లెక్కలు వాడారు (B) జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ లేకపోవడంతో MLA ఓట్ల మొత్తం విలువ తగ్గింది (C) లోక్‌సభ ఎన్నికైన స్థానాల సంఖ్య పెరిగింది (D) ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి MLA లను ఎన్నికల గణం నుంచి తొలగించారు

సమాధానం

(B) జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ లేకపోవడంతో MLA ఓట్ల మొత్తం విలువ తగ్గింది. ఆర్టికల్ 55(2)(c) ప్రకారం MP ఓటు విలువ = అన్ని MLA ఓట్ల మొత్తం విలువ ÷ ఎన్నికైన MP ల సంఖ్య. PRS ప్రకారం జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు చెందిన 6,264 విలువ తీసేయడంతో MLA మొత్తం 549,495 నుంచి 543,231 కి తగ్గింది. భాజ్యం తగ్గడంతో 776 MP లతో భాగిస్తే 700 వచ్చింది. జనాభా ఆధారం ఇప్పటికీ 1971 లెక్కలే, ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి సభ్యులు 2022 లోనూ ఎన్నికల గణంలోనే ఉన్నారు.

4. ఆర్టికల్ 55 వివరణ ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఓటు విలువ లెక్కకు 1971 జనాభా లెక్కలను ఎంతకాలం వాడాలి? (A) 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురితమయ్యే వరకు (B) 2000 సంవత్సరం తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల వరకు (C) 2001 జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురితమయ్యే వరకు (D) పార్లమెంట్ సాధారణ చట్టంతో మార్చే వరకు

సమాధానం

(A) 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురితమయ్యే వరకు. 42వ సవరణ చట్టం, 1976 ఈ వివరణను చేర్చినప్పుడు గడువు సంవత్సరం 2000. తర్వాత 84వ సవరణ చట్టం, 2001 “2000” స్థానంలో “2026” అని మార్చింది. అంటే ఈ గడువు రాజ్యాంగ వివరణలోనే ఉంది, దాన్ని రెండుసార్లూ రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారానే నిర్ణయించారు.

5. శాసనసభ ఉన్న జమ్మూ కాశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంత MLA లు భవిష్యత్తులో రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఓటు వేయాలంటే PRS విశ్లేషణ ప్రకారం ఏం అవసరం? (A) ఎన్నికల సంఘం జారీ చేసే ప్రత్యేక నోటిఫికేషన్ (B) ఆర్టికల్ 71(3) కింద పార్లమెంట్ చేసే సాధారణ చట్టం (C) ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి కోసం చేసినట్లుగా ఒక రాజ్యాంగ సవరణ (D) రాష్ట్రపతి జారీ చేసే ఉత్తర్వు

సమాధానం

(C) ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి కోసం చేసినట్లుగా ఒక రాజ్యాంగ సవరణ. ఆర్టికల్ 54 ఎన్నికల గణంలో రాష్ట్రాల శాసనసభలనే చేర్చింది; శాసనసభ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మొదట అందులో లేవు. ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరిలను చేర్చడానికి 1992 లో రాజ్యాంగాన్ని సవరించి ఆర్టికల్ 54 కు వివరణ జోడించాల్సి వచ్చింది. అదే కారణంతో జమ్మూ కాశ్మీర్ UT కి కూడా అలాంటి సవరణ అవసరమని PRS చెబుతుంది. ఆర్టికల్ 71(3) పార్లమెంట్‌కు ఎన్నికకు సంబంధించిన విషయాలను చట్టం ద్వారా నియంత్రించే అధికారం ఇస్తుంది; ఎన్నికల గణం కూర్పు మాత్రం ఆర్టికల్ 54 లోనే ఉంది.

6. ఒక రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో మొదటి ప్రాధాన్యత ఓట్ల లెక్కింపు తర్వాత ఏ అభ్యర్థికీ కోటా రాలేదు. తర్వాత ఏం చేస్తారు? (A) మొదటి ప్రాధాన్యత ఓట్లు ఎక్కువ వచ్చిన అభ్యర్థిని విజేతగా ప్రకటిస్తారు (B) అతి తక్కువ ఓట్లు వచ్చిన అభ్యర్థిని తొలగించి ఆ బ్యాలెట్లను రెండో ప్రాధాన్యత ప్రకారం బదిలీ చేస్తారు (C) మొదటి ఇద్దరు అభ్యర్థుల మధ్య మళ్లీ పోలింగ్ నిర్వహిస్తారు (D) లోక్‌సభ, రాజ్యసభల ఉమ్మడి సమావేశం విజేతను నిర్ణయిస్తుంది

సమాధానం

(B) అతి తక్కువ ఓట్లు వచ్చిన అభ్యర్థిని తొలగించి ఆ బ్యాలెట్లను రెండో ప్రాధాన్యత ప్రకారం బదిలీ చేస్తారు. ఇదే ఏక ఓటు బదిలీ పద్ధతి సారాంశం; ఒక అభ్యర్థి కోటా దాటే వరకు ఈ తొలగింపు, బదిలీ కొనసాగుతుంది. ఇక్కడ కోటా అంటే చెల్లిన ఓట్ల మొత్తం విలువలో సగం కంటే ఎక్కువ, కాబట్టి ఎక్కువ ఓట్లు వచ్చినవారిని నేరుగా విజేతగా ప్రకటించడం ఈ పద్ధతికి విరుద్ధం. మళ్లీ పోలింగ్ నిర్వహించే నిబంధన లేదు. V. V. గిరిని ఎన్నుకున్న ఐదో ఎన్నికలో ఇలాగే రెండో ప్రాధాన్యత ఓట్లతో ఫలితం తేలింది.

7. ఒక MLA తన బ్యాలెట్‌పై ఒక అభ్యర్థి పేరు ముందు “1” మాత్రమే రాసి, మిగతా ప్రాధాన్యతలు ఇవ్వలేదు. ఆ బ్యాలెట్ పరిస్థితి ఏమిటి? (A) అన్ని ప్రాధాన్యతలు ఇవ్వలేదు కాబట్టి మొదటి రౌండ్‌లోనే చెల్లదు (B) చెల్లుతుంది, ఆ అభ్యర్థి తొలగించబడితే అది మిగతా అభ్యర్థులకు సమానంగా పంచబడుతుంది (C) చెల్లుతుంది, కానీ ఆ అభ్యర్థి తొలగించబడితే తర్వాతి రౌండ్లలో దాన్ని లెక్కించరు (D) ప్రిసైడింగ్ అధికారి మిగతా ప్రాధాన్యతలు నింపమని తిరిగి ఇస్తారు

సమాధానం

(C) చెల్లుతుంది, కానీ ఆ అభ్యర్థి తొలగించబడితే తర్వాతి రౌండ్లలో దాన్ని లెక్కించరు. ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం బ్యాలెట్ చెల్లడానికి మొదటి ప్రాధాన్యత గుర్తించడం ఒక్కటే తప్పనిసరి, మిగతా ప్రాధాన్యతలు ఐచ్ఛికం. ఆ అభ్యర్థి తొలగించబడినప్పుడు బదిలీ చేయడానికి రెండో ప్రాధాన్యత లేదు కాబట్టి అది ఎగ్జాస్టెడ్ బ్యాలెట్ అవుతుంది. ఓట్లను సమానంగా పంచే పద్ధతి లేదు; బదిలీ ఓటరు గుర్తించిన తర్వాతి ప్రాధాన్యత ప్రకారమే జరుగుతుంది.

8. రాష్ట్రపతి పదవికి నామినేషన్ గురించి ఎన్నికల సంఘం 2022 ప్రెస్ నోట్ చెప్పిన నిబంధన ఏది? (A) కనీసం 50 మంది ప్రతిపాదకులు, మరో 50 మంది బలపరిచేవారు సంతకం చేయాలి (B) కనీసం 50 మంది ప్రతిపాదకులు మాత్రమే సంతకం చేస్తే సరిపోతుంది (C) కనీసం 25 మంది ప్రతిపాదకులు, మరో 25 మంది బలపరిచేవారు సంతకం చేయాలి (D) కనీసం 10 మంది ప్రతిపాదకులు, మరో 10 మంది బలపరిచేవారు సంతకం చేయాలి

సమాధానం

(A) కనీసం 50 మంది ప్రతిపాదకులు, మరో 50 మంది బలపరిచేవారు సంతకం చేయాలి. ప్రతిపాదకులు, బలపరిచేవారు ఇద్దరూ ఎన్నికల గణంలోని ఓటర్లే అయి ఉండాలి, బలపరిచేవారు ప్రతిపాదకుల కంటే వేరే వ్యక్తులు కావాలి. ఒక ఓటరు ఒక అభ్యర్థికి చెందిన ఒక నామినేషన్ పత్రంపై మాత్రమే సంతకం చేయగలరని సెక్షన్ 5B(5) చెబుతుంది. ఒక అభ్యర్థి గరిష్ఠంగా నాలుగు నామినేషన్ పత్రాలు వేయవచ్చు, ధరావతు రూ. 15,000. కేవలం ప్రతిపాదకులు సరిపోతారనడం బలపరిచేవారి షరతును విస్మరించడమే.

9. ఒక రాష్ట్రపతి పదవీకాలం మూడో సంవత్సరంలో మరణించారు. ఆర్టికల్ 62(2) ప్రకారం కొత్త రాష్ట్రపతి ఎన్నిక, పదవీకాలం ఎలా ఉంటాయి? (A) ఆరు నెలల్లోపు ఎన్నిక; మిగిలిన రెండేళ్లు మాత్రమే పదవి (B) ఉపరాష్ట్రపతి మిగిలిన కాలమంతా రాష్ట్రపతిగా కొనసాగుతారు, ఎన్నిక ఉండదు (C) ఏడాదిలోపు ఎన్నిక; మిగిలిన కాలం మాత్రమే పదవి (D) ఆరు నెలల్లోపు ఎన్నిక; పదవి చేపట్టిన రోజు నుంచి పూర్తి ఐదేళ్లు

సమాధానం

(D) ఆరు నెలల్లోపు ఎన్నిక; పదవి చేపట్టిన రోజు నుంచి పూర్తి ఐదేళ్లు. మరణం, రాజీనామా, తొలగింపు వంటి కారణాలతో ఖాళీ ఏర్పడితే వీలైనంత త్వరగా, ఏ సందర్భంలోనూ ఆరు నెలలు దాటకుండా ఎన్నిక జరగాలని ఆర్టికల్ 62(2) చెబుతుంది. అలా ఎన్నికైనవారు ఆర్టికల్ 56 కు లోబడి పూర్తి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి అర్హులు. “మిగిలిన కాలం మాత్రమే” అనే పరిమితి ఆర్టికల్ 62(2) లో లేదు, ఉపరాష్ట్రపతి మిగిలిన కాలమంతా కొనసాగే నిబంధన కూడా లేదు. పదవీకాలం ముగింపు వల్ల ఖాళీ అయితే మాత్రం ఆర్టికల్ 62(1) ప్రకారం ముగిసేలోపే ఎన్నిక పూర్తి కావాలి.

10. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక జరిగిన సమయంలో ఒక రాష్ట్ర శాసనసభ రద్దై ఉంది. ఆ కారణంతో ఎన్నికను సవాలు చేస్తే రాజ్యాంగం ప్రకారం ఏమవుతుంది? (A) ఎన్నికల గణంలో ఖాళీల ఆధారంగా ఎన్నికను ప్రశ్నించలేరు కాబట్టి ఈ ఆధారం నిలవదు (B) సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికను రద్దు చేసి కొత్త ఎన్నికకు ఆదేశిస్తుంది (C) ఆ రాష్ట్ర హైకోర్టు విచారించి నిర్ణయిస్తుంది (D) ఆ రాష్ట్ర శాసనసభ ఏర్పడ్డాక ఆ సభ్యులతో మళ్లీ ఓటింగ్ జరుగుతుంది

సమాధానం

(A) ఎన్నికల గణంలో ఖాళీల ఆధారంగా ఎన్నికను ప్రశ్నించలేరు కాబట్టి ఈ ఆధారం నిలవదు. ఆర్టికల్ 71(4) ప్రకారం ఎన్నికల గణంలో ఏ కారణంతోనైనా ఖాళీలు ఉన్నాయనే ఆధారంతో రాష్ట్రపతి ఎన్నికను ప్రశ్నించలేరు. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక వివాదాలను ఆర్టికల్ 71(1) ప్రకారం సుప్రీంకోర్టే విచారిస్తుంది, హైకోర్టుకు ఆ అధికారం లేదు. లంచం లేదా అనుచిత ప్రభావం రుజువైతే మాత్రం 1952 చట్టం సెక్షన్ 18 కింద ఎన్నిక రద్దు కావచ్చు.

11. లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఉన్న ఒక వ్యక్తి రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆర్టికల్ 59 ప్రకారం ఆయన లోక్‌సభ స్థానం ఎప్పుడు ఖాళీ అయినట్లు భావిస్తారు? (A) నామినేషన్ దాఖలు చేసిన రోజున (B) ఫలితం ప్రకటించిన రోజున (C) రాష్ట్రపతిగా పదవి చేపట్టిన రోజున (D) ఎన్నికల సంఘం ధ్రువపత్రం జారీ చేసిన రోజున

సమాధానం

(C) రాష్ట్రపతిగా పదవి చేపట్టిన రోజున. ఆర్టికల్ 59(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతి పార్లమెంట్ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభలో సభ్యుడిగా ఉండకూడదు. అయితే సభ్యుడే ఎన్నికైతే స్థానం ఖాళీ అయ్యే తేదీని రాజ్యాంగం పదవి చేపట్టిన రోజుగా నిర్ణయించింది, ఫలితం ప్రకటించిన రోజుగా కాదు. అందుకే నామినేషన్ వేసేటప్పుడు సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేయాల్సిన అవసరం లేదు. 2022 లో ఫలితం 21 జూలై న వచ్చినా ప్రమాణ స్వీకారం 25 జూలై న జరిగింది.

12. ఒక రాష్ట్ర గవర్నర్ పదవిలో ఉండగానే రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో పోటీ చేయాలనుకున్నారు. ఆర్టికల్ 58 ప్రకారం ఆయన అర్హత ఏమిటి? (A) గవర్నర్ పదవి లాభదాయక పదవి కాబట్టి అనర్హులు (B) గవర్నర్ పదవిని లాభదాయక పదవిగా పరిగణించరు కాబట్టి ఆ కారణంతో అనర్హులు కారు (C) గవర్నర్ పదవికి రాజీనామా చేసిన ఆరు నెలల తర్వాతే అర్హులు (D) రాష్ట్రపతి అనుమతి ఇస్తేనే అర్హులు

సమాధానం

(B) గవర్నర్ పదవిని లాభదాయక పదవిగా పరిగణించరు కాబట్టి ఆ కారణంతో అనర్హులు కారు. ఆర్టికల్ 58(2) ప్రకారం ప్రభుత్వం కింద లాభదాయక పదవిలో ఉన్నవారు రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు అనర్హులు. అదే ఆర్టికల్ వివరణ రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, గవర్నర్, కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర మంత్రి పదవులను లాభదాయక పదవులుగా పరిగణించరాదని స్పష్టం చేస్తుంది. మిగతా అర్హతలు (పౌరసత్వం, 35 సంవత్సరాలు, లోక్‌సభకు అర్హత) ఉంటే చాలు. రాజీనామా తర్వాత ఆరు నెలల నిరీక్షణ వంటి నిబంధన రాజ్యాంగంలో లేదు.

FAQ

రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఎవరు ఓటు వేస్తారు?

ఆర్టికల్ 54 ప్రకారం పార్లమెంట్ ఉభయ సభల ఎన్నికైన సభ్యులు, రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులు ఓటు వేస్తారు. ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులు కూడా ఇందులో ఉంటారు. నామినేటెడ్ సభ్యులు, శాసనమండలి సభ్యులు ఓటర్లు కారు.

ఒక MLA ఓటు విలువను ఎలా లెక్కిస్తారు?

రాష్ట్ర జనాభాను (1971 జనాభా లెక్కలు) ఆ శాసనసభలోని ఎన్నికైన సభ్యుల సంఖ్యతో భాగించి, వచ్చిన భాగఫలంలో ఎన్ని వేలు ఉన్నాయో అదే ఓటు విలువ. మిగిలిన శేషం 500 లేదా అంతకంటే ఎక్కువైతే ఒకటి కలుపుతారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ MLA ఓటు విలువ 159, తెలంగాణ MLA ఓటు విలువ 132.

రాష్ట్రపతిగా గెలవడానికి ఎన్ని ఓట్లు కావాలి?

చెల్లిన ఓట్ల మొత్తం విలువలో సగం కంటే ఎక్కువ రావాలి; దీన్ని కోటా అంటారు. మొదటి ప్రాధాన్యత లెక్కింపులో ఎవరికీ కోటా రాకపోతే అతి తక్కువ ఓట్లు వచ్చిన అభ్యర్థిని తొలగించి, ఆ బ్యాలెట్లను రెండో ప్రాధాన్యత ప్రకారం బదిలీ చేస్తారు.

రాష్ట్రపతి ఎన్నికపై వివాదాలను ఎవరు పరిష్కరిస్తారు?

ఆర్టికల్ 71 ప్రకారం రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలకు సంబంధించిన సందేహాలు, వివాదాలను సుప్రీంకోర్టు విచారించి నిర్ణయిస్తుంది; దాని నిర్ణయమే అంతిమం. ఎన్నికల గణంలో ఖాళీలు ఉన్నాయనే కారణంతో ఎన్నికను ప్రశ్నించలేరు.

Sources

• Legislative Department, Ministry of Law and Justice: Extracts from the Constitution (Articles 52-62, 71)
• Election Commission of India, Press Note ECI/PN/56/2022 (9 June 2022): Election to the Office of President of India, 2022
• Election Commission of India, Press Note ECI/PN/63/2022 (22 July 2022): Presidential Election result
• Election Commission of India e-book, Leap of Faith Vol 2, page 218
• PRS Legislative Research: How India will elect its next President