పోటీ పరీక్షలకు భారత రాజ్యాంగంలోని ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ ఏవి?
పోటీ పరీక్షలకు చదవాల్సిన ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్‌ను ఈ గుంపులుగా చూడవచ్చు: యూనియన్, రాష్ట్రాలు (1-4), పౌరసత్వం (5-11), ప్రాథమిక హక్కులు (12-35, ముఖ్యంగా 14, 17, 19, 21, 21A, 32), ఆదేశిక సూత్రాలు (36-51), ప్రాథమిక విధులు (51A), కేంద్ర కార్యనిర్వాహక శాఖ, పార్లమెంట్ (52-123), సుప్రీంకోర్టు, కాగ్ (124-148), రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, హైకోర్టు (153-226), పంచాయతీలు (243), కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, ఆర్థిక సంఘం (245-280), ఎన్నికల సంఘం (324), అత్యవసర నిబంధనలు (352, 356, 360), సవరణ (368). ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ అభ్యర్థులు అదనంగా ఆర్టికల్ 371D, 371E తప్పక చదవాలి.
ఈ జాబితాలోని ప్రతి ఆర్టికల్ శీర్షిక, భాగం న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన భారత రాజ్యాంగం (1 మే 2024 నాటి పాఠం) నుంచి సరిచూసినవి. సవరణ విధానం వివరణ NCERT 11వ తరగతి తొమ్మిదో అధ్యాయం నుంచి.
ఈ జాబితా ఎవరికి, ఎలా వాడాలి
APPSC గ్రూప్-2 నోటిఫికేషన్ నం. 37/2026 మెయిన్స్ పేపర్-I సెక్షన్ B, TSPSC గ్రూప్-2 పేపర్-II రెండూ ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు, ప్రాథమిక విధులు, కేంద్ర-రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, సవరణ విధానం, 73, 74 సవరణలను సిలబస్‌లో పేర్కొంటాయి.
ఆర్టికల్ నంబర్‌ను ఒంటరిగా గుర్తుపెట్టుకోవడం కష్టం. అది ఏ భాగంలో ఉందో, దాని పక్కన ఏ ఆర్టికల్స్ ఉన్నాయో తెలిస్తే గుర్తుంచుకోవడం సులభం.
రాజ్యాంగ నిర్మాణం: భాగాలు, షెడ్యూళ్లు
| భాగం | అంశం | ప్రారంభ ఆర్టికల్ |
|---|---|---|
| I | యూనియన్, దాని భూభాగం | 1 |
| II | పౌరసత్వం | 5 |
| III | ప్రాథమిక హక్కులు | 12 |
| IV | ఆదేశిక సూత్రాలు | 36 |
| IVA | ప్రాథమిక విధులు | 51A |
| V | కేంద్రం (యూనియన్) | 52 |
| VI | రాష్ట్రాలు | 152 |
| IX | పంచాయతీలు | 243 |
| IXA | నగరపాలికలు | 243P |
| IXB | సహకార సంఘాలు | 243ZH |
| XI | కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు | 245 |
| XIII | వాణిజ్యం, వ్యాపారం | 301 |
| XV | ఎన్నికలు | 324 |
| XVIII | అత్యవసర నిబంధనలు | 352 |
| XX | రాజ్యాంగ సవరణ | 368 |
| XXI | తాత్కాలిక, పరివర్తన, ప్రత్యేక నిబంధనలు | 369 నుంచి (371D ఇందులోనే) |
రాజ్యాంగంలో 12 షెడ్యూళ్లు ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి: మూడో షెడ్యూల్ (ప్రమాణాల రూపాలు), నాలుగో షెడ్యూల్ (రాజ్యసభ సీట్ల కేటాయింపు), ఏడో షెడ్యూల్ (కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాలు), ఎనిమిదో షెడ్యూల్ (భాషలు), పదో షెడ్యూల్ (ఫిరాయింపుల వల్ల అనర్హత), పదకొండో షెడ్యూల్ (పంచాయతీలు), పన్నెండో షెడ్యూల్ (నగరపాలికలు).
యూనియన్, పౌరసత్వం (ఆర్టికల్ 1-11)
- ఆర్టికల్ 1: “ఇండియా, అంటే భారత్, రాష్ట్రాల యూనియన్” అని చెబుతుంది.
- ఆర్టికల్ 2: పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా కొత్త రాష్ట్రాలను యూనియన్‌లో చేర్చుకోవచ్చు లేదా స్థాపించవచ్చు.
- ఆర్టికల్ 3: ఉన్న రాష్ట్రం నుంచి భూభాగాన్ని వేరు చేసి కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయడం, ఒక రాష్ట్ర విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం, తగ్గించడం, సరిహద్దులు, పేరు మార్చడం. ఇలాంటి బిల్లును రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ప్రవేశపెట్టకూడదు.
- ఆర్టికల్ 5, 11: 5 రాజ్యాంగం ప్రారంభమైనప్పటి పౌరసత్వం గురించి; 11 పౌరసత్వాన్ని చట్టం ద్వారా నియంత్రించే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఇస్తుంది.
ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు, విధులు (12-51A)
| ఆర్టికల్ | అంశం |
|---|---|
| 14 | ఏ వ్యక్తికైనా చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణ |
| 17 | అంటరానితనం రద్దు |
| 19 | వాక్ స్వాతంత్ర్యం మొదలైన స్వేచ్ఛలు |
| 21 | జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ |
| 21A | విద్యా హక్కు (86వ సవరణ, 2002) |
| 32 | హక్కుల అమలుకు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కు |
| 40 | గ్రామ పంచాయతీల ఏర్పాటు (ఆదేశిక సూత్రం) |
| 44 | ఉమ్మడి పౌరస్మృతి (ఆదేశిక సూత్రం) |
| 51A | ప్రాథమిక విధులు (42వ సవరణ, 1976) |
ప్రతి హక్కు శీర్షిక, రిట్ల వివరాలు ప్రాథమిక హక్కుల వ్యాసంలో, హక్కులకు సూత్రాలకు తేడా ప్రాథమిక హక్కులు vs ఆదేశిక సూత్రాలు వ్యాసంలో ఉన్నాయి.
కేంద్ర ప్రభుత్వం, పార్లమెంట్ (52-123)
| ఆర్టికల్ | అంశం |
|---|---|
| 52 | భారత రాష్ట్రపతి పదవి |
| 53 | కేంద్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం రాష్ట్రపతికి |
| 54 | రాష్ట్రపతి ఎన్నిక (ఎలక్టోరల్ కాలేజ్) |
| 61 | రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనకు రాష్ట్రపతి అభిశంసన |
| 63 | ఉపరాష్ట్రపతి పదవి |
| 72 | రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష అధికారం |
| 74 | ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలో మంత్రిమండలి రాష్ట్రపతికి సలహా |
| 75 | ప్రధానమంత్రి నియామకం రాష్ట్రపతి ద్వారా |
| 76 | అటార్నీ జనరల్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి అర్హత) |
| 79 | పార్లమెంట్ = రాష్ట్రపతి + రాజ్యసభ + లోక్‌సభ |
| 80, 81 | రాజ్యసభ, లోక్‌సభ కూర్పు |
| 108 | ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం |
| 110 | ద్రవ్య బిల్లు నిర్వచనం |
| 112 | వార్షిక ఆర్థిక నివేదిక (కేంద్ర బడ్జెట్) |
| 123 | పార్లమెంట్ సమావేశంలో లేనప్పుడు రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్ |
న్యాయవ్యవస్థ, కాగ్ (124-148, 214-226)
- ఆర్టికల్ 124: సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటు, కూర్పు.
- ఆర్టికల్ 143: ప్రజా ప్రాముఖ్యం ఉన్న చట్టపరమైన లేదా వాస్తవ ప్రశ్నపై రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు సలహా కోరవచ్చు.
- ఆర్టికల్ 148: కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (కాగ్). రాష్ట్రపతి వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు; సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలోనే తొలగించాలి.
- ఆర్టికల్ 214, 226: ప్రతి రాష్ట్రానికి హైకోర్టు (214); హైకోర్టులకు రిట్లు జారీ చేసే అధికారం (226).
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం (153-213)
- 153, 155: ప్రతి రాష్ట్రానికి గవర్నర్; రాష్ట్రపతి వారెంట్ ద్వారా నియామకం.
- 163, 164: ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలో మంత్రిమండలి గవర్నర్‌కు సలహా ఇస్తుంది; ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు.
- 165: రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్.
- 200, 213: బిల్లులకు గవర్నర్ ఆమోదం; గవర్నర్ ఆర్డినెన్స్.
కేంద్రంలోని 72, 74, 76, 123 కు రాష్ట్రంలో 161, 163, 165, 213 జంటలు. గవర్నర్ అధికారాల పూర్తి వివరణ గవర్నర్ నియామకం, అధికారాల వ్యాసంలో ఉంది.
స్థానిక సంస్థలు, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, ఆర్థికం (243-300A)
| ఆర్టికల్ | అంశం |
|---|---|
| 243-243O | పంచాయతీలు (73వ సవరణ, 1992) |
| 243P నుంచి | నగరపాలికలు (74వ సవరణ) |
| 245, 246 | పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల చట్టాల పరిధి, ఏడో షెడ్యూల్ జాబితాలు |
| 263 | అంతర్రాష్ట్ర మండలి |
| 266 | భారత, రాష్ట్రాల సంచిత నిధులు, ప్రజా ఖాతాలు |
| 267 | ఆగంతుక నిధి (Contingency Fund) |
| 279A | జీఎస్టీ కౌన్సిల్ (101వ సవరణ, 2016) |
| 280 | ఆర్థిక సంఘం: రాష్ట్రపతి ప్రతి ఐదో సంవత్సరం ఏర్పాటు; ఛైర్మన్, నలుగురు సభ్యులు |
| 300A | చట్టం ద్వారా తప్ప ఆస్తిని హరించకూడదు |
సర్వీసులు, ఎన్నికలు, భాష (312-343)
- ఆర్టికల్ 312: అఖిల భారత సర్వీసులు. రాజ్యసభ హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతుల మద్దతుతో తీర్మానం చేస్తే, పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా కొత్త సర్వీసు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
- ఆర్టికల్ 315, 316: కేంద్రానికి, ప్రతి రాష్ట్రానికి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్; సభ్యుల నియామకం.
- ఆర్టికల్ 324: పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, నిర్వహణ ఎన్నికల సంఘానికి.
- ఆర్టికల్ 326: వయోజన ఓటు హక్కు. 18 ఏళ్లు నిండిన పౌరులకు ఓటు హక్కు. “ఇరవై ఒక్క” ఏళ్ల స్థానంలో 18 ను 61వ సవరణ చట్టం, 1988 తెచ్చింది.
- ఆర్టికల్ 343: కేంద్ర అధికార భాష దేవనాగరి లిపిలో హిందీ.
అత్యవసర నిబంధనలు, సవరణ (352-368)
| ఆర్టికల్ | అంశం | గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన విషయం |
|---|---|---|
| 352 | జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి | యుద్ధం, విదేశీ దురాక్రమణ, సాయుధ తిరుగుబాటు; కేంద్ర కేబినెట్ నిర్ణయం లిఖితపూర్వకంగా అందాలి |
| 356 | రాష్ట్రాల్లో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలం | రాష్ట్రపతి పాలన |
| 360 | ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి | దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వం లేదా పరపతికి ముప్పు |
| 368 | రాజ్యాంగ సవరణ | ప్రత్యేక మెజారిటీ; కొన్నింటికి సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం |
- ఆర్టికల్ 352 లో “సాయుధ తిరుగుబాటు” అనే పదాన్ని “అంతర్గత అలజడి” స్థానంలో 44వ సవరణ చట్టం, 1978 తెచ్చింది.
- ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం సవరణ బిల్లు ప్రతి సభలో మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటీతో, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో ఆమోదం పొందాలి. సవరణ బిల్లుకు సంయుక్త సమావేశం ఉండదని NCERT స్పష్టం చేస్తుంది.
- రాష్ట్రపతి ఎన్నిక (54, 55), ఏడో షెడ్యూల్ జాబితాలు, పార్లమెంట్‌లో రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం, ఆర్టికల్ 368 వంటి వాటిని మార్చాలంటే కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల ఆమోదం కూడా కావాలి.
- కొన్ని ఆర్టికల్స్‌ను “చట్టం ద్వారా” అనే పదాల వల్ల పార్లమెంట్ సాధారణ చట్టంతోనే మార్చవచ్చని, అవి ఆర్టికల్ 368 పరిధిలోకి రావని NCERT వివరిస్తుంది. ఆర్టికల్ 2, 3 ఇలాంటివే.
మన రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేకం: ఆర్టికల్ 371D, 371E
- ఆర్టికల్ 371D: ఆంధ్రప్రదేశ్ లేదా తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యలో సమాన అవకాశాలు, సౌకర్యాలు కల్పించడానికి రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు జారీ చేయవచ్చు.
- ఈ ఆర్టికల్‌ను 32వ సవరణ చట్టం, 1973 చేర్చింది; ఇది 1-7-1974 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 దీని క్లాజ్ (1) ను మార్చి తెలంగాణను కూడా చేర్చింది (2-6-2014 నుంచి).
- ఆర్టికల్ 371E: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటుకు పార్లమెంట్ చట్టం చేయవచ్చు. దీన్ని కూడా 32వ సవరణే చేర్చింది.
ఒక ఉదాహరణ: తెలంగాణ ఏర్పాటు ఏ ఆర్టికల్ కింద?
“తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏ ఆర్టికల్ కింద ఏర్పడింది?” అనే ప్రశ్న వచ్చిందనుకుందాం. ఆప్షన్లలో 2, 3, 4, 368 ఉంటే ఇలా ఆలోచించండి.
- ఆర్టికల్ 2 కొత్త రాష్ట్రాలను “యూనియన్‌లోకి చేర్చుకోవడం లేదా స్థాపించడం” గురించి; ఉన్న రాష్ట్రాన్ని విభజించడం గురించి అది చెప్పదు.
- ఆర్టికల్ 3 ఉన్న రాష్ట్రం నుంచి భూభాగాన్ని వేరు చేసి కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయడం గురించి. తెలంగాణ ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి వేరుపడింది కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆర్టికల్ 3.
- ఇది సాధారణ పార్లమెంట్ చట్టమే (ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014). ఆర్టికల్ 368 కింద సవరణ అవసరం లేదు, అందుకే 368 తప్పు.
- అదే చట్టం ఆర్టికల్ 371D ని కూడా మార్చిందని రాజ్యాంగ పాఠం ఫుట్‌నోట్ చూపిస్తుంది.
తరచూ కలిగే గందరగోళాలు
- 32 సుప్రీంకోర్టు, 226 హైకోర్టు. రెండూ రిట్ల అధికారం, కానీ 32 స్వయంగా ప్రాథమిక హక్కు.
- 72 రాష్ట్రపతి, 161 గవర్నర్. క్షమాభిక్ష అధికారాలు. 123, 213 ఆర్డినెన్స్‌ల జంట.
- 76 అటార్నీ జనరల్, 165 అడ్వకేట్ జనరల్, 148 కాగ్. మూడూ నియామకాలే కాబట్టి కలిసిపోతాయి.
- 266 సంచిత నిధి, 267 ఆగంతుక నిధి. వరుస నంబర్లు, వేర్వేరు నిధులు.
- 352, 356, 360. జాతీయ, రాష్ట్ర, ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి.
- 280 ఆర్థిక సంఘం, 279A జీఎస్టీ కౌన్సిల్. పక్కపక్కన ఉన్నా వేర్వేరు సంస్థలు.
ఈ ఆర్టికల్స్‌ను ఏ క్రమంలో చదవాలో పాలిటీ చదివే క్రమం వ్యాసంలో ఉంది.
నా సూచన, ఒక పరిమితి
నా అభిప్రాయం: ఆర్టికల్స్‌ను జాబితాగా బట్టీ పట్టకండి. ముందు భాగాల ప్రారంభ ఆర్టికల్స్ (1, 5, 12, 36, 52, 152, 243, 245, 324, 352, 368) గుర్తుపెట్టుకోండి. తర్వాత కేంద్రం-రాష్ట్రం జంటలు (72-161, 74-163, 76-165, 123-213, 32-226) రాసుకోండి. ఈ రెండు పట్టికలు ఉంటే కొత్త ఆర్టికల్ ఎదురైనా అది ఏ భాగానికి చెందుతుందో ఊహించగలరు.
పరిమితి: ఇది ఎంపిక చేసిన జాబితా మాత్రమే. ఆర్టికల్ 370, ఐదు, ఆరో షెడ్యూళ్ల వివరాలు, ప్రతి ఆర్టికల్ కింది ముఖ్య సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఇందులో లేవు. పరీక్షకు ముందు అసలు రాజ్యాంగ పాఠాన్ని ఒకసారి తిరగేయడం తప్పనిసరి.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- “ఇండియా, అంటే భారత్, రాష్ట్రాల యూనియన్” అని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 1 (B) ఆర్టికల్ 2 (C) ఆర్టికల్ 3 (D) ఆర్టికల్ 5
సమాధానం
(A) ఆర్టికల్ 1. ఆర్టికల్ 1(1) దేశం పేరును, అది రాష్ట్రాల యూనియన్ అని చెబుతుంది. ఆర్టికల్ 2 కొత్త రాష్ట్రాలను చేర్చుకోవడం, 3 కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు, సరిహద్దుల మార్పు గురించి. ఆర్టికల్ 5 పౌరసత్వ భాగం (భాగం II) లో మొదటిది.
- ఒక రాష్ట్రం నుంచి భూభాగాన్ని వేరు చేసి కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఇచ్చే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 2 (B) ఆర్టికల్ 368 (C) ఆర్టికల్ 3 (D) ఆర్టికల్ 1
సమాధానం
(C) ఆర్టికల్ 3. ఉన్న రాష్ట్రాల నుంచి కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పాటు, విస్తీర్ణం, సరిహద్దులు, పేర్ల మార్పు ఈ ఆర్టికల్ కిందకు వస్తాయి; బిల్లుకు రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం. ఆర్టికల్ 2 కొత్త రాష్ట్రాలను యూనియన్‌లో చేర్చుకోవడం లేదా స్థాపించడం గురించి; ఉన్న రాష్ట్రం నుంచి భూభాగం వేరు చేయడం దానిలో లేదు. ఇది సాధారణ చట్టం ద్వారానే జరుగుతుంది కాబట్టి ఆర్టికల్ 368 సవరణ అవసరం లేదు.
- కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (కాగ్) పదవి గురించి చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 76 (B) ఆర్టికల్ 148 (C) ఆర్టికల్ 165 (D) ఆర్టికల్ 280
సమాధానం
(B) ఆర్టికల్ 148. కాగ్‌ను రాష్ట్రపతి వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు; సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలోనే తొలగించాలి. ఆర్టికల్ 76 అటార్నీ జనరల్, 165 రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్ గురించి. ఆర్టికల్ 280 ఆర్థిక సంఘం గురించి; అది కూడా ఆర్థిక అంశమే కాబట్టి కలిసిపోతుంది.
- ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యలో వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలకు సమాన అవకాశాల కోసం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు గురించి చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 371E (B) ఆర్టికల్ 371 (C) ఆర్టికల్ 356 (D) ఆర్టికల్ 371D
సమాధానం
(D) ఆర్టికల్ 371D. దీన్ని 32వ సవరణ చట్టం, 1973 చేర్చింది; ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 దీని క్లాజ్ (1) లో తెలంగాణను చేర్చింది. ఆర్టికల్ 371E ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విశ్వవిద్యాలయం గురించి; అదే సవరణ చేర్చింది కాబట్టి రెండూ కలిసిపోతాయి. ఆర్టికల్ 356 రాష్ట్రపతి పాలన గురించి.
- జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటనకు కారణాల్లో “సాయుధ తిరుగుబాటు” అనే పదాన్ని చేర్చిన సవరణ ఏది? (A) 42వ సవరణ, 1976 (B) 44వ సవరణ, 1978 (C) 24వ సవరణ, 1971 (D) 61వ సవరణ, 1988
సమాధానం
(B) 44వ సవరణ, 1978. ఆర్టికల్ 352 లో “అంతర్గత అలజడి” స్థానంలో “సాయుధ తిరుగుబాటు” అనే పదాన్ని ఈ సవరణ తెచ్చింది. 42వ సవరణ ప్రాథమిక విధులను చేర్చింది. 24వ సవరణ ఆర్టికల్ 368 శీర్షికను మార్చింది, 61వ సవరణ ఓటు హక్కు వయసును 18 కి తగ్గించింది.
- ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ప్రతి సభలో ఏ మెజారిటీతో ఆమోదం పొందాలి? (A) హాజరై ఓటు వేసినవారిలో సాధారణ మెజారిటీ (B) సంయుక్త సమావేశంలో మూడింట రెండు వంతులు (C) మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటీ, ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులు (D) మొత్తం సభ్యుల్లో మూడింట రెండు వంతులు మాత్రమే
సమాధానం
(C) మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటీ, ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులు. ఈ రెండు షరతులు కలిపి ప్రత్యేక మెజారిటీ అవుతుంది; ప్రతి సభ విడిగా ఆమోదించాలి. సవరణ బిల్లుకు సంయుక్త సమావేశం ఉండదని NCERT స్పష్టం చేస్తుంది, కాబట్టి (B) తప్పు. సాధారణ మెజారిటీ “చట్టం ద్వారా” మార్చగలిగే ఆర్టికల్స్‌కే సరిపోతుంది.
- కేంద్ర అధికార భాష దేవనాగరి లిపిలో హిందీ అని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 343 (B) ఆర్టికల్ 324 (C) ఆర్టికల్ 351 (D) ఆర్టికల్ 312
సమాధానం
(A) ఆర్టికల్ 343. ఇది భాగం XVII (అధికార భాష) లో ఉంది. ఆర్టికల్ 324 ఎన్నికల సంఘం, 312 అఖిల భారత సర్వీసుల గురించి. భాషలకు సంబంధించిన జాబితా ఎనిమిదో షెడ్యూల్‌లో ఉంటుంది, ఆర్టికల్‌లో కాదు.
- రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలతో సహా పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికల నిర్వహణను ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగించే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 326 (B) ఆర్టికల్ 315 (C) ఆర్టికల్ 243K (D) ఆర్టికల్ 324
సమాధానం
(D) ఆర్టికల్ 324. ఓటర్ల జాబితా తయారీ, ఎన్నికల నిర్వహణ పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ ఎన్నికల సంఘానిది. ఆర్టికల్ 326 వయోజన ఓటు హక్కు గురించి. ఆర్టికల్ 243K పంచాయతీ ఎన్నికల కోసం రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం; ఆర్టికల్ 315 పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు.
- ఆర్థిక సంఘాన్ని రాష్ట్రపతి ఎంత కాలానికి ఒకసారి ఏర్పాటు చేయాలని ఆర్టికల్ 280 చెబుతుంది? (A) ప్రతి మూడో సంవత్సరం (B) ప్రతి ఐదో సంవత్సరం (C) ప్రతి ఆరో సంవత్సరం (D) ప్రతి పదో సంవత్సరం
సమాధానం
(B) ప్రతి ఐదో సంవత్సరం. రాజ్యాంగం ప్రారంభమైన రెండేళ్లలోపు, తర్వాత ప్రతి ఐదో సంవత్సరం గడువు ముగిసినప్పుడు, లేదా అవసరమని భావిస్తే అంతకుముందే రాష్ట్రపతి ఆర్థిక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. ఇందులో ఛైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులు ఉంటారు. పంచాయతీల కోసం గవర్నర్ ఏర్పాటు చేసే రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం (ఆర్టికల్ 243I) దీనికి భిన్నం.
- ప్రాథమిక విధులను వివరించే ఆర్టికల్ 51A రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగంలో ఉంది? (A) భాగం III (B) భాగం IV (C) భాగం IVA (D) భాగం V
సమాధానం
(C) భాగం IVA. 42వ సవరణ చట్టం, 1976 ప్రాథమిక విధుల కోసం భాగం IVA ను చేర్చింది. భాగం IV ఆదేశిక సూత్రాలు (ఆర్టికల్ 36-51), దాని వెంటనే 51A రావడం వల్ల అదే భాగం అనుకుని పొరపడతారు. భాగం III ప్రాథమిక హక్కులు, భాగం V కేంద్ర ప్రభుత్వం.
FAQ
రాజ్యాంగాన్ని సవరించే ఆర్టికల్ ఏది?
ఆర్టికల్ 368. ప్రతి సభలో మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటీ, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో సవరణ బిల్లు ఆమోదం పొందాలి; కొన్ని నిబంధనలకు సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల ఆమోదం కూడా కావాలి.
కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే ఆర్టికల్ ఏది?
ఆర్టికల్ 3. ఒక రాష్ట్రం నుంచి భూభాగాన్ని వేరు చేసి కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయడం, ప్రాంతాలు, సరిహద్దులు, పేర్లు మార్చడం పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా చేయవచ్చు; బిల్లుకు రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం.
ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణకు ప్రత్యేకమైన ఆర్టికల్ ఏది?
ఆర్టికల్ 371D. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యలో రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలకు సమాన అవకాశాల కోసం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు జారీ చేయవచ్చు. ఆర్టికల్ 371E ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం గురించి.
అత్యవసర పరిస్థితికి సంబంధించిన మూడు ఆర్టికల్స్ ఏవి?
ఆర్టికల్ 352 జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి, ఆర్టికల్ 356 రాష్ట్రాల్లో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైనప్పుడు (రాష్ట్రపతి పాలన), ఆర్టికల్ 360 ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి.
Sources
- The Constitution of India (as on 1st May, 2024), Legislative Department, Ministry of Law and Justice
- NCERT Class 11 Indian Constitution at Work, Chapter 9: Constitution as a Living Document
- APPSC Brief Notification No. 37/2026, Group-II Services
- TSPSC Scheme and Syllabus for Recruitment to the Posts of Group-II Services